Leesplezier bij tieners

Rond de overstap naar de middelbare school lezen veel kinderen minder. Er komt huiswerk bij, sociale media nemen veel tijd in en het lezen voor de lijst voelt als een verplichting. Toch kun je het leesplezier van een tiener vaak terugwinnen, zolang je begint bij wat die tiener zelf interessant vindt. Op deze pagina lees je waarom de dip ontstaat en wat helpt.

Waarom lezen in de tienerjaren afneemt

Onderzoek dat Stichting Lezen bundelt in de Leesmonitor laat al jaren een vergelijkbaar patroon zien: het leesplezier neemt af naarmate kinderen ouder worden, met een duidelijke daling in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Daar zijn een paar oorzaken voor:

• Concurrentie om tijd. Games, video's en sociale media zijn direct beschikbaar en vragen minder inspanning dan een boek.
• Verplichting. Op school gaat lezen vaker over opdrachten en leesverslagen dan over plezier.
• De kloof tussen jeugdboek en volwassenenboek. Kinderboeken voelen te kinderachtig, volwassenenboeken sluiten nog niet aan bij de eigen ervaringen.
• Minder voorbeeld. Ouders lezen zelf vaak ook minder op papier, of lezen op een scherm, waardoor tieners het niet zien.

Dat de leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen in het PISA-onderzoek blijft dalen, maakt het onderwerp urgent; zie ook leesbevordering.

Wat wel werkt

Vrije keuze. Tieners lezen meer als ze zelf mogen bepalen wat ze lezen. Dat kan een thriller zijn, een fantasyreeks, een manga, een sportbiografie of een boek dat op sociale media populair is.

Aansluiting bij de belevingswereld. Young adult-boeken gaan over thema's waar tieners mee bezig zijn: identiteit, vriendschap, liefde, onzekerheid, mentale gezondheid. Ze vormen een brug tussen jeugd- en volwassenenliteratuur.

Sociale erkenning. Lezen wordt aantrekkelijker als het iets is wat leeftijdgenoten ook doen. Daarom hebben BookTok en Bookstagram, waarop jongeren boeken aanraden, zoveel invloed op wat tieners lezen. Je hoeft die trends niet te volgen, maar het helpt om ze serieus te nemen.

Andere vormen. Een luisterboek tijdens het fietsen of sporten, een graphic novel of een e-book op de telefoon telt allemaal. Voor tieners met dyslexie kan dat het verschil maken; zie lezen met dyslexie.

Blijven praten over boeken. Vraag wat je kind leest en waarom, zonder te oordelen. Vertel zelf ook over wat je leest.

De leeslijst

Vanaf de bovenbouw van havo en vwo, en op het vmbo in wisselende vorm, lezen leerlingen boeken voor de lijst. Dat kan het leesplezier onder druk zetten, maar het hoeft niet. Een paar tips:

• Begin niet met het moeilijkste boek. Een toegankelijke klassieker als De aanslag van Harry Mulisch of Het Achterhuis werkt voor veel leerlingen als opstap.
• Kies boeken die verfilmd zijn en kijk de film pas na het lezen, als vergelijking.
• Lees eerst iets over de schrijver. Achtergrond maakt een boek vaak interessanter. Zie onze pagina's over schrijvers en klassiekers.
• Gebruik de Inktaap. Bij De Inktaap beoordelen scholieren zelf recente Nederlandstalige romans; de genomineerde boeken zijn vaak goede, eigentijdse keuzes voor de lijst.

Wat de bibliotheek doet

Veel bibliotheken hebben een aparte jongerenafdeling met young adult, manga en graphic novels. Een jeugdabonnement is bij de meeste bibliotheken gratis tot 18 jaar, inclusief de app van de online bibliotheek met e-books en luisterboeken. Voor scholen biedt de Bibliotheek op school in een deel van het voortgezet onderwijs ondersteuning bij leesbevordering en de schoolbibliotheek.

Wat je beter niet doet

• Lezen als straf of beloning inzetten: dat maakt het een plicht.
• Vergelijken met broers, zussen of klasgenoten.
• Neerkijken op wat je kind leest. Ook "makkelijke" boeken bouwen leeservaring op.
• Elk boek laten uitlezen. Een boek dat na vijftig bladzijden niet bevalt, mag terug.

Veelgestelde vragen

Mijn tiener leest helemaal niet meer. Wat kan ik doen?

Begin bij de interesses van je kind: een hobby, een game, een serie of een sport. Er is bijna altijd een boek, strip of luisterboek dat daarbij aansluit. Laat het zelf kiezen en accepteer dat het geen "literatuur" hoeft te zijn.

Tellen luisterboeken mee als lezen?

Voor verhaalbegrip, woordenschat en leesplezier wel. Voor het oefenen van technisch lezen niet. Voor de meeste tieners is een luisterboek een goede aanvulling.

Welke boeken lezen tieners graag?

Young adult, thrillers, fantasy, manga en boeken die op sociale media worden aangeraden zijn populair. Kijk ook naar de lijsten van de Jonge Jury en de jongerenafdeling van de bibliotheek.