Harry Mulisch

Harry Mulisch (1927–2010) was een van de 'Grote Drie' van de Nederlandse naoorlogse literatuur. Zijn bekendste romans zijn De aanslag (1982), over de nasleep van een verzetsdaad in Haarlem, en De ontdekking van de hemel (1992), een grote roman over vriendschap, toeval en de relatie tussen hemel en aarde. In zijn werk staan de Tweede Wereldoorlog, mythe en het raadsel van het bestaan centraal.

Leven

Mulisch werd op 29 juli 1927 in Haarlem geboren. Zijn vader kwam uit Oostenrijk-Hongarije en werkte tijdens de oorlog als directeur bij een bank die door de Duitse bezetter werd gebruikt om joods bezit te roven. Zijn moeder was joods; haar moeder kwam om in een vernietigingskamp. Die tegenstelling, een vader die collaboreerde en een moeder die vervolgd werd, vond Mulisch bepalend voor zijn leven en werk. Hij heeft gezegd dat hij de Tweede Wereldoorlog in zekere zin zelf was.

Hij verliet de middelbare school zonder diploma en debuteerde in 1952 met de roman archibald strohalm. In de jaren zestig volgde hij het proces tegen Adolf Eichmann in Jeruzalem en schreef hij er het boek De zaak 40/61 over. Hij was politiek betrokken: hij schreef over de Provo-beweging in Amsterdam en toonde in de jaren zestig sympathie voor het Cuba van Fidel Castro.

Mulisch woonde vanaf 1958 in Amsterdam, aan de Leidsekade. Hij ontving de P.C. Hooft-prijs (1977), de Constantijn Huygensprijs (1977) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995). Hij overleed op 30 oktober 2010 in Amsterdam, 83 jaar oud.

Stijl en thema's

Mulisch schreef ambitieuze romans waarin realisme en mythe samengaan. Hij gebruikte motieven uit de Griekse mythologie, de Bijbel, de alchemie en de wetenschap om grote vragen te stellen over schuld, toeval en lot. Zijn stijl is helder en vaak geestig, maar zijn constructies zijn ingenieus: details die vroeg in een boek opduiken, krijgen pas veel later hun betekenis.

De oorlog keert steeds terug. In Het stenen bruidsbed (1959) gaat een Amerikaanse piloot die Dresden hielp bombarderen terug naar de verwoeste stad. In De aanslag volgt de lezer Anton Steenwijk, die als jongen in 1945 zijn ouders en broer verloor na een aanslag op een collaborerende politieman voor hun huis. Decennia later blijft de vraag wie schuldig is hem achtervolgen.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Mulisch nu nog?

De aanslag is een van de beste romans over de doorwerking van de oorlog in het leven van gewone mensen. Het boek laat zien hoe één avond een heel leven kan bepalen, en hoe verschillend mensen omgaan met schuld en herinnering. De verfilming door Fons Rademakers won in 1987 de Oscar voor beste buitenlandse film.

De ontdekking van de hemel is een ander soort ervaring: een dikke, speelse en filosofische roman die wordt gezien als zijn magnum opus. In lezerspeilingen naar het beste Nederlandse boek eindigt het geregeld bovenaan of in de top. Het werd in 2001 verfilmd door Jeroen Krabbé.

Waar begin je?

Begin met De aanslag: goed gecomponeerd, niet te lang en spannend. Wie daarna meer wil, leest De ontdekking van de hemel, al vraagt die roman wat meer tijd en geduld. Het stenen bruidsbed is een korter, experimenteler boek, ideaal voor wie zijn mythische kant wil leren kennen. Siegfried, over Hitler, is een interessant laat werk.

Lees Mulisch naast Willem Frederik Hermans, wiens kijk op de oorlog veel somberder en cynischer is, en naast Gerard Reve.

Mulisch lenen in de bibliotheek

De bekendste romans van Mulisch zijn in vrijwel elke bibliotheek te leen, vaak in meerdere exemplaren. Veel titels zijn ook als e-book of luisterboek beschikbaar. Staat een titel niet in je vestiging, dan kun je hem reserveren. Over zijn bekroningen lees je meer bij literaire prijzen. Manuscripten en documenten van schrijvers uit zijn generatie bewaart het Literatuurmuseum.

Veelgestelde vragen

Waar gaat De aanslag over?

Over Anton Steenwijk, die in de hongerwinter van 1945 als twaalfjarige zijn familie verliest wanneer de Duitsers wraak nemen voor een aanslag op een politieman voor hun huis in Haarlem. Het boek volgt hoe die nacht hem de rest van zijn leven blijft achtervolgen.

Welk boek van Mulisch moet je het eerst lezen?

De aanslag is voor de meeste lezers het beste begin. Het is korter en toegankelijker dan De ontdekking van de hemel.

Waarom was de oorlog zo belangrijk voor Mulisch?

Zijn vader collaboreerde met de Duitse bezetter en zijn moeder was joods. Mulisch zag zichzelf daardoor als een product van de oorlog, en het thema keert in bijna al zijn belangrijke werk terug.

Wie waren de Grote Drie?

Harry Mulisch, Willem Frederik Hermans en Gerard Reve, de drie schrijvers die de Nederlandse literatuur na 1945 domineerden.