Willem Frederik Hermans

Willem Frederik Hermans (1921–1995) was een van de 'Grote Drie' van de naoorlogse Nederlandse literatuur, samen met Gerard Reve en Harry Mulisch. Zijn romans De donkere kamer van Damokles (1958) en Nooit meer slapen (1966) gaan over mensen die in een chaotische wereld geen houvast vinden. Hij stond bekend als scherp polemist en als een van de beste stilisten van het Nederlands.

Leven

Hermans werd op 1 september 1921 in Amsterdam geboren als zoon van een leraar. Hij studeerde fysische geografie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in 1955. De Duitse bezetting maakte hij mee als student; de oorlog en de onduidelijke grens tussen goed en fout zouden een hoofdrol spelen in zijn werk.

Hij debuteerde in 1944 met de dichtbundel Kussen door een rag van woorden en brak door met De tranen der acacia's (1949). Van 1958 tot 1973 werkte hij als lector fysische geografie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na een conflict met de universiteit vertrok hij in 1973 naar Parijs. De Groningse ervaringen verwerkte hij in de satirische roman Onder professoren (1975).

Hermans voerde talloze polemieken met critici, schrijvers en instellingen, onder meer in de essaybundel Mandarijnen op zwavelzuur. In 1971 weigerde hij de P.C. Hooft-prijs; in 1977 aanvaardde hij de Prijs der Nederlandse Letteren. Vanaf 1990 woonde hij in Brussel. Hij overleed op 27 april 1995 in Utrecht.

Stijl en thema's

Hermans schreef helder, precies en zonder sentiment. Hij wantrouwde mooie woorden en grote idealen, en zijn personages komen er steeds achter dat de wereld niet te begrijpen of te beheersen is. Dat noemde hij zelf wel 'chaos': de werkelijkheid laat zich niet in een betekenisvol verhaal vangen.

In De donkere kamer van Damokles is sigarenwinkelier Henri Osewoudt tijdens de oorlog betrokken bij het verzet, op aanwijzing van zijn dubbelganger Dorbeck. Na de bevrijding kan hij niet bewijzen dat Dorbeck bestaat, en wordt hij als verrader gezien. In Nooit meer slapen trekt de jonge geoloog Alfred Issendorf naar Noord-Noorwegen voor veldonderzoek, en loopt alles anders dan hij hoopte. Beide boeken gaan over twijfel, mislukking en de onmogelijkheid van zekerheid.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Hermans nu nog?

Hermans' boeken zijn spannend én diep. De donkere kamer van Damokles leest als een thriller, maar stelt ongemakkelijke vragen over goed en fout in oorlogstijd: wie bepaalt achteraf wie een held was? Nooit meer slapen is een avonturenroman en tegelijk een verhaal over ambitie, eerzucht en de vraag of je ooit iets kunt bewijzen.

Zijn kritische houding tegenover zekerheden en morele verheffing maakt hem nog steeds actueel. Bovendien is zijn stijl een les in helder schrijven: kort, scherp en zonder overbodige woorden.

Waar begin je?

Begin met Nooit meer slapen, zijn toegankelijkste roman en een favoriet bij veel lezers. Ga daarna door met De donkere kamer van Damokles, dat ingewikkelder in elkaar zit maar zeer de moeite waard is. Wie de oorlogsthematiek verder wil volgen, leest De tranen der acacia's. Voor de polemische Hermans kun je Mandarijnen op zwavelzuur lenen.

Vergelijk hem ook met zijn tijdgenoten Gerard Reve en Harry Mulisch; ze schreven alle drie over de naoorlogse wereld, maar op totaal verschillende manieren.

Hermans lenen in de bibliotheek

De romans van Hermans zijn in vrijwel alle bibliotheken te leen, vaak in de uitgaven van zijn Volledige Werken. Veel titels zijn ook als e-book of luisterboek beschikbaar. Staat een titel niet in je eigen vestiging, dan kun je hem reserveren. Over de prijzen die hij weigerde en aanvaardde lees je meer bij literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Nooit meer slapen over?

Over de jonge geoloog Alfred Issendorf, die in Noord-Noorwegen veldwerk gaat doen in de hoop een wetenschappelijke ontdekking te doen. De expeditie mislukt, en het boek gaat over ambitie, toeval en de grenzen van kennis.

Wie zijn de Grote Drie?

Zo worden Willem Frederik Hermans, Gerard Reve en Harry Mulisch genoemd, de drie schrijvers die de Nederlandse literatuur na 1945 domineerden. Soms wordt Jan Wolkers als vierde toegevoegd.

Waarom weigerde Hermans de P.C. Hooft-prijs?

Hermans weigerde de prijs in 1971 nadat hem een hoger prijzengeld was voorgespiegeld dan uiteindelijk werd uitgekeerd. In 1977 aanvaardde hij wel de Prijs der Nederlandse Letteren.

Waar woonde Hermans?

Hij werd geboren in Amsterdam, werkte in Groningen, woonde vanaf 1973 in Parijs en vanaf 1990 in Brussel. Hij overleed in 1995 in Utrecht.