Nooit meer slapen

Nooit meer slapen van Willem Frederik Hermans gaat over een jonge geoloog die in het noorden van Noorwegen bewijs zoekt voor een wetenschappelijke theorie. Het is een spannend avonturenverhaal in een eindeloos licht landschap, maar vooral een roman over ambitie, falen en de beperkingen van wat een mens kan weten. Veel lezers en critici beschouwen het als Hermans' beste boek.

Waar gaat Nooit meer slapen over?

Alfred Issendorf is een 25-jarige geologiestudent. Zijn promotor, professor Sibbelee, heeft een theorie: bepaalde ronde gaten in het Noorse landschap zouden door meteorietinslagen zijn ontstaan. Alfred wil dat bewijzen. Het zou zijn doorbraak als wetenschapper zijn, en hij hoopt daarmee ook zijn vader te overtreffen, een bioloog die jong bij een ongeluk omkwam.

Eerst moet hij in Oslo luchtfoto's van het gebied ophalen bij de oude professor Nummedal. Daar lopen de zaken al direct anders dan gepland. Daarna trekt Alfred met drie Noorse collega's de wildernis van Finnmark in, waar de zon in de zomer niet ondergaat. Het boek beschrijft zijn tocht, zijn twijfels en zijn groeiende besef dat de werkelijkheid zich niet laat dwingen.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Nummedal is sceptisch over Sibbelee en over Alfreds opdracht. De luchtfoto's blijken onvindbaar, zogenaamd door een verhuizing. Alfred vertrekt zonder. In het noorden sluit hij zich aan bij Arne Jordal, een Noor die hij al kent, en twee oudere onderzoekers, Qvigstad en Mikkelsen. Tot zijn verbazing blijkt Mikkelsen de luchtfoto's gewoon te hebben. Op die foto's zijn geen meteorietkraters te zien.

Alfred begint te beseffen dat geologie hem eigenlijk niet interesseert: het was de droom van zijn moeder. De tocht wordt steeds zwaarder. Muggen, uitputting en het nooit eindigende daglicht maken slapen bijna onmogelijk. De groep valt uiteen. Na een onenigheid raakt Alfred Arne kwijt, en ook zijn kompas verdwijnt in een rotsspleet. Hij overleeft door rauwe vis te eten en krijgt even zijn zelfvertrouwen terug.

Uiteindelijk vindt hij Arne dood terug onder aan een ravijn, kennelijk na een val. Uitgeput loopt Alfred terug naar de bewoonde wereld. Onderweg ziet hij een meteoriet vallen, maar het interesseert hem niet meer. Thuis krijgt hij van zijn moeder manchetknopen van meteorietsteen, die zijn vader hem ooit had willen geven. Zijn expeditie is mislukt, en wat hij zocht, kwam vanzelf langs toen hij het niet meer zocht.

Thema's en motieven

• Wetenschap en waarheid. Alfred wil bewijzen wat hij al denkt te weten. Het boek toont hoe wetenschap ook om macht, ijdelheid en toeval draait.
• Ambitie en falen. Alfred droomt van roem, maar faalt op bijna alle fronten.
• Vader en moeder. Alfred leeft in de schaduw van zijn dode vader en de verwachtingen van zijn moeder.
• Mens en natuur. Het Noorse landschap is onverschillig voor wat de mens wil.
• Slapeloosheid. De titel verwijst naar de zomer zonder nacht en naar een staat van voortdurende onrust.

Personages

• Alfred Issendorf: ik-verteller, jonge geoloog, ambitieus en onzeker.
• Professor Sibbelee: zijn promotor in Nederland.
• Professor Nummedal: oude Noorse geleerde in Oslo.
• Arne Jordal: Noorse reisgenoot en vriend van Alfred.
• Qvigstad en Mikkelsen: de ervaren Noorse onderzoekers die meegaan.
• Alfreds moeder: die hem tot een wetenschappelijke loopbaan heeft aangezet.

Stijl

Het boek is geschreven in de ik-vorm en in de tegenwoordige tijd. Daardoor zit je als lezer letterlijk in Alfreds hoofd en beleef je de tocht mee. Hermans beschrijft het landschap en de lichamelijke ellende heel precies. De toon is vaak ironisch: Alfred ziet zichzelf anders dan de lezer hem ziet. Er zitten ook filosofische gesprekken in, vooral met Arne, over wetenschap en de zin van het bestaan.

Ontvangst en verfilming

Het boek werd bij verschijning lovend ontvangen. In 1966 kreeg het de Vijverbergprijs, die Hermans weigerde. Het is in veel talen vertaald en werd in 2016 verfilmd als Beyond Sleep door Boudewijn Koole; die film opende dat jaar het International Film Festival Rotterdam. Hermans was zelf fysisch geograaf en had in Noorwegen veldwerk gedaan.

Waarom lees je het vandaag nog?

Het gevoel dat je iets moet bewijzen, voor je ouders, je school of jezelf, is herkenbaar. Het boek is bovendien spannend: je wilt weten of Alfred het redt. En het laat zien hoe weinig controle we soms hebben over wat er in ons leven gebeurt.

Tips voor je boekverslag

• Leg de titel uit en verbind die met de omstandigheden in Noorwegen.
• Bespreek wat het verhaal zegt over wetenschap: wat leert Alfred over kennis?
• Analyseer de rol van de vader en de moeder.
• Bespreek het slot: wat betekent de meteoriet die Alfred niet meer interesseert?
• Vergelijk het boek met De donkere kamer van Damokles: ook daar kan de hoofdpersoon niets bewijzen.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook als e-book en luisterboek. Meer naoorlogse boeken vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Waar speelt Nooit meer slapen zich af?

Het verhaal speelt zich af in Oslo en in Finnmark, het noordelijkste deel van Noorwegen, tijdens de zomer waarin de zon niet ondergaat.

Wat wil Alfred bewijzen?

Alfred wil bewijzen dat ronde gaten in het landschap door meteorietinslagen zijn ontstaan, zoals zijn promotor Sibbelee denkt.

Is Nooit meer slapen verfilmd?

Ja, in 2016 als Beyond Sleep, geregisseerd door Boudewijn Koole.

In welke vorm is het boek geschreven?

Het is een ik-roman in de tegenwoordige tijd, verteld door Alfred Issendorf.