Koning van Katoren

Koning van Katoren van Jan Terlouw is een avontuurlijk sprookje voor jongeren over een jongen die koning wil worden van een land zonder koning. Daarvoor moet hij zeven bijna onmogelijke opdrachten uitvoeren in zeven verschillende steden. Achter de fantasie zit veel maatschappijkritiek: over vervuiling, wapenhandel, hebzucht en bureaucratie.

Waar gaat Koning van Katoren over?

In het land Katoren is de oude koning overleden zonder opvolger. Sindsdien regeren zes ministers het land. Ze zijn zuur, traag en vooral bezig met hun eigen macht, en ze hebben geen enkele haast om een nieuwe koning aan te stellen.

Stach is zeventien jaar en wees. Hij groeit op bij zijn oom Gervaas, die vroeger in dienst was van de oude koning. Stach gaat naar de ministers en vraagt hoe je eigenlijk koning wordt. Zijn vraag zet hen klem. Met een worp van de dobbelsteen bepalen ze dat hij zeven opdrachten moet volbrengen. Ze verwachten dat hij zal mislukken, maar Stach trekt vastberaden het land in. In elke stad wacht een probleem waar de inwoners al jaren onder lijden.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

De eerste opdracht speelt in Decibel, waar krijsende vogels de mensen doof maken. Stach verslaat ze met een apparaat dat een hoge toon maakt: de vogels schreeuwen hun stem kapot in een poging het geluid te overstemmen. In Wapenfelt groeit een granaatappelboom die echte granaten voortbrengt, door het kruitstof van de wapenfabrieken. Als de productie stopt, kan de boom worden omgehakt.

In Smook moet Stach een draak doden die de stad vervuilt. Hij voert het beest een vogel vol buskruit en vernietigt het daarna. In Uikumene lopen de kerken rond en verdringen ze elkaar; Stach zorgt dat ze samengaan tot één gebouw. Tussendoor moet hij ook van de toren springen van de kerk waar zijn vader is omgekomen. De inwoners redden hem door kussens neer te leggen.

In Afzette-Rije ontmaskert hij genezers die veel geld vragen voor een eenvoudig middel tegen de dodelijke knobbelneusziekte. In Ekilibrië maakt een tovenaar de mensen het leven zuur door hun dierbaarste bezittingen in een vuur te laten gooien; uiteindelijk springt hij er zelf in.

De laatste opdracht is in Stellingwoude: daar staat een stenen stoel die iedereen doodt die geen koning is. Met hulp van de burgemeesters van de steden overleeft Stach het. Hij wordt koning en trouwt met Kim. De burgemeesters worden de nieuwe ministers. De oude ministers verliezen hun macht, maar krijgen elk een nog onopgeloste taak. Stach belooft elk jaar van zijn regering een nieuwe opdracht te vervullen.

Thema's en motieven

• Moed en doorzettingsvermogen. Stach geeft niet op, ook als de opdrachten onmogelijk lijken.
• Kritiek op de samenleving. Luchtvervuiling, wapenindustrie, hebzuchtige artsen en ruzie tussen kerken zijn verpakt in fantasie, maar herkenbaar als echte problemen.
• Macht en bureaucratie. De ministers houden vooral zichzelf in stand.
• Samenwerking. Stach slaagt niet alleen; in elke stad helpen gewone mensen hem.
• Volwassen worden. De reis is ook een tocht waarin Stach zijn plek vindt.

Personages

• Stach: zeventienjarige wees, slim, eerlijk en volhardend.
• Oom Gervaas: zijn oom, oud-dienaar van de koning.
• Kim: de dochter van een burgemeester, met wie Stach trouwt.
• De zes ministers: De Seer, Regtoe, Walsen, Broeder, Pardoes en Zuiver; ze vertegenwoordigen elk een soort star bestuur.
• Pantaar: de tovenaar van Ekilibrië.

Stijl

Terlouw schrijft helder en met droge humor. De namen van de steden zijn woordgrappen die al iets verraden over het probleem dat er speelt. Elke opdracht is bijna een afgerond verhaal, waardoor het boek goed in delen te lezen is. Het sprookjesachtige kader maakt zware onderwerpen toegankelijk voor jonge lezers. Terlouw was in die jaren ook politicus voor D66, en zijn betrokkenheid bij milieu en vrede klinkt door in het boek.

Ontvangst en verfilming

Het boek kreeg in 1972 de Gouden Griffel en werd in vele talen vertaald. In 2012 kwam de film Koning van Katoren uit, geregisseerd door Ben Sombogaart, met Mingus Dagelet als Stach en Abbey Hoes als Kim. De film wijkt behoorlijk af van het boek: Stach krijgt vijf in plaats van zeven opdrachten, het verhaal speelt in een modernere tijd en Kim is in de film een journaliste. Daarnaast bestaan er musicals en tientallen toneelbewerkingen voor scholen en amateurgezelschappen.

Waarom lees je het vandaag nog?

Veel problemen uit het boek, zoals vervuiling en wapenhandel, zijn nog steeds actueel. Daarom wordt het boek al vijftig jaar gelezen op basisscholen en in de brugklas. Het werkt als avonturenverhaal, maar zet je ook aan het denken over hoe een land bestuurd wordt.

Tips voor je boekverslag

• Kies twee opdrachten en leg uit welk echt probleem erachter zit.
• Bespreek wat de namen van de steden betekenen.
• Beschrijf hoe Stach verandert tijdens zijn reis.
• Vergelijk het boek met de film uit 2012.
• Lees ook Oorlogswinter van dezelfde schrijver, of Kruistocht in spijkerbroek, een ander reisverhaal waarin een jongen groeit door wat hij meemaakt.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook digitaal via de online bibliotheek voor kinderen. Kinderen en jongeren zijn meestal gratis lid; lees meer over het jeugdlidmaatschap. Meer jeugdklassiekers vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Hoeveel opdrachten krijgt Stach in Koning van Katoren?

In het boek zijn het er zeven, in zeven steden. Daarnaast moet hij tussendoor van een kerktoren springen. In de film uit 2012 zijn het er vijf.

Wordt Stach aan het eind koning?

Ja. Hij overleeft de stenen stoel in Stellingwoude, wordt koning van Katoren en trouwt met Kim.

Voor welke leeftijd is Koning van Katoren?

Het boek wordt meestal gelezen door kinderen vanaf ongeveer 10 of 11 jaar, op de basisschool en in de brugklas.

Wie speelt Stach in de film?

Mingus Dagelet speelt Stach in de film van Ben Sombogaart uit 2012.