Jan Terlouw

Jan Terlouw (1931–2025) was kernfysicus, politicus en jeugdboekenschrijver. Hij schreef Oorlogswinter en Koning van Katoren, die allebei een Gouden Griffel wonnen en nog altijd veel op scholen worden gelezen. Tegelijk was hij politiek leider van D66, vicepremier en Commissaris van de Koningin in Gelderland.

Leven

Jan Cornelis Terlouw werd op 15 november 1931 geboren in Kamperveen, bij Kampen. Als kind maakte hij de Tweede Wereldoorlog mee, een ervaring die later doorklinkt in Oorlogswinter. Hij studeerde wis- en natuurkunde in Utrecht en werkte daarna als kernfysicus.

In 1970 debuteerde hij als schrijver met Pjotr. Kort daarna volgden Koning van Katoren (1971) en Oorlogswinter (1972), die in 1972 en 1973 een Gouden Griffel kregen. In dezelfde jaren begon zijn politieke loopbaan. Hij was van 1971 tot 1981 lid van de Tweede Kamer, politiek leider van D66 van 1973 tot 1982, en in 1981–1982 vicepremier en minister van Economische Zaken. Van 1991 tot 1996 was hij Commissaris van de Koningin in Gelderland en van 1999 tot 2003 lid van de Eerste Kamer.

Veel mensen kennen hem ook van zijn optreden in De Wereld Draait Door in 2016, waarin hij het beeld van het 'touwtje uit de brievenbus' gebruikte als symbool voor vertrouwen in elkaar. Hij bleef tot op hoge leeftijd schrijven, soms samen met zijn dochter Sanne Terlouw. Hij overleed op 16 mei 2025 in Twello, 93 jaar oud.

Stijl en thema's

Terlouw schreef heldere, spannende verhalen waarin jonge hoofdpersonen voor morele keuzes komen te staan. In Oorlogswinter moet de vijftienjarige Michiel in de Hongerwinter een Engelse piloot verbergen, en ontdekt hij dat verraad dichtbij kan zitten. In Koning van Katoren moet Stach zeven opdrachten uitvoeren om koning te worden, en elke opdracht ontmaskert een maatschappelijk probleem: bureaucratie, machtsmisbruik, milieuvervuiling.

Zijn boeken zijn geëngageerd zonder belerend te zijn. Thema's als rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid, milieu en vertrouwen in de samenleving keren steeds terug, net als in zijn politieke werk.

Belangrijkste werken

Oorlogswinter werd in 1975 een televisieserie en in 2008 een film van Martin Koolhoven. Briefgeheim werd verfilmd in 2010 en Koning van Katoren in 2012. De kunstrijder won de Prijs van de Nederlandse Kinderjury. Meer over de Gouden Griffel staat bij de literaire prijzen.

Waar begin je?

• Vanaf 10 jaar: Briefgeheim, een toegankelijk spannend boek.
• Vanaf 11 jaar: Koning van Katoren. Avontuurlijk en grappig, met een maatschappelijke boodschap die oudere lezers ook aanspreekt.
• Vanaf 12 jaar: Oorlogswinter. Een veelgekozen boek voor een boekbespreking of werkstuk over de Tweede Wereldoorlog.

Wie van zijn boeken houdt, vindt verwante spanning en morele vragen bij Thea Beckman en Tonke Dragt. Meer leesideeën voor deze leeftijd staan bij de leestips.

Jan Terlouw in de bibliotheek

Oorlogswinter en Koning van Katoren zijn in vrijwel elke bibliotheek aanwezig, vaak in recente herdrukken met de filmposter op het omslag. Rond 4 en 5 mei is er veel vraag naar oorlogsboeken; reserveren kan dan verstandig zijn. Beide titels zijn ook als luisterboek verschenen; kijk bij de luisterboeken van de online bibliotheek wat er nu te leen is.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Oorlogswinter over?

Over Michiel, een jongen van vijftien die in de Hongerwinter van 1944–1945 een gewonde Engelse piloot helpt onderduiken. Gaandeweg ontdekt hij dat iemand in zijn omgeving een verrader is.

Voor welke leeftijd is Koning van Katoren?

Het boek is geschikt vanaf ongeveer elf jaar. Het wordt ook door volwassenen gelezen vanwege de satirische kijk op politiek en bestuur.

Wanneer overleed Jan Terlouw?

Hij overleed op 16 mei 2025 in zijn huis in Twello, op 93-jarige leeftijd.

Wat bedoelde Jan Terlouw met het touwtje uit de brievenbus?

In 2016 vertelde hij op televisie dat mensen vroeger een touwtje uit de brievenbus lieten hangen, zodat buren zelf de deur konden openen. Hij gebruikte dat als beeld voor het vertrouwen dat volgens hem in de samenleving moest terugkeren.