Joke van Leeuwen

Joke van Leeuwen (1952) is schrijver, dichter, illustrator en cabaretier. Ze maakt kinderboeken waarin tekst en tekening één geheel vormen, zoals Deesje en Iep!, en schrijft daarnaast romans en gedichten voor volwassenen. Ze kreeg onder meer de Theo Thijssen-prijs en de Constantijn Huygens-prijs voor haar hele werk.

Leven

Johanna Rutgera van Leeuwen werd op 24 september 1952 geboren in Den Haag. Haar vader was theoloog en het gezin verhuisde vaak. Ze studeerde grafische kunst in Antwerpen en Brussel en daarna geschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel. Ze woont in Antwerpen.

In 1978 debuteerde ze met het kinderboek De Appelmoesstraat is anders. Datzelfde jaar won ze het Camerettenfestival, waarna ze met cabaret door het land trok. Vanaf 2004 stond ze opnieuw op het podium, met voorstellingen die cabaret, literatuur en beeldende kunst mengen. Van 2008 tot 2010 was ze stadsdichter van Antwerpen en van 2014 tot 2018 voorzitter van PEN Vlaanderen. In 2025 ontving ze de Tollensprijs voor haar oeuvre.

Stijl en thema's

Het werk van Van Leeuwen is speels, absurd en tegelijk scherp. Ze speelt met taal, maakt woordgrappen en laat zinnen op onverwachte manieren ontsporen. Haar eigen tekeningen zijn geen versiering maar maken deel uit van het verhaal: soms vertellen ze iets anders dan de tekst, of maken ze een grap die alleen in beeld werkt.

Onder de humor liggen serieuze vragen. Haar personages zijn vaak kinderen die alleen op pad gaan in een wereld die ze niet goed begrijpen. In Iep! vinden een man en een vrouw een wezentje dat half meisje, half vogel is; ze willen het houden, maar moeten leren loslaten. Thema's als vluchten, ouderschap en vrijheid keren steeds terug.

Belangrijkste werken

Deesje won in 1986 de Gouden Griffel en de Zilveren Penseel. Een huis met zeven kamers kreeg een Gouden Penseel en een Zilveren Griffel, Iep! in 1997 de Gouden Uil voor jeugdliteratuur. Haar dichtbundel Laatste lezers won de C. Buddingh'-prijs en Feest van het begin de AKO Literatuurprijs 2013. Ze won in totaal meer dan tien Zilveren Griffels. Een overzicht van deze prijzen staat bij de literaire prijzen.

Waar begin je?

• Voorlezen vanaf 4 jaar: Heb je mijn zusje gezien?, een prentenboek met veel om te ontdekken in de tekeningen.
• Voorlezen vanaf 7 jaar, zelf lezen vanaf 9 jaar: Iep!. Een ontroerend verhaal dat zich goed leent om in delen voor te lezen.
• Vanaf 9 jaar: Deesje, het boek waarmee ze haar eerste Gouden Griffel won.
• Vanaf 10 jaar: Toen mijn vader een struik werd, over een meisje dat haar land moet ontvluchten als haar vader soldaat wordt.
• Volwassenen: Feest van het begin of haar gedichten.

Wie haar humor en verbeelding waardeert, leest ook graag Toon Tellegen en Guus Kuijer.

Joke van Leeuwen in de bibliotheek

Haar kinderboeken staan in vrijwel elke bibliotheek, in Nederland en in Vlaanderen. Omdat de illustraties zo belangrijk zijn, kun je haar prentenboeken en geïllustreerde kinderboeken het best op papier lenen. Romans en poëzie voor volwassenen vind je in de afdeling literatuur; een deel van haar werk is ook via e-books lenen bij de online bibliotheek beschikbaar.

Veelgestelde vragen

Tekent Joke van Leeuwen haar eigen boeken?

Ja, bij de meeste kinderboeken maakt ze zelf de illustraties. Tekst en tekening zijn bij haar sterk met elkaar verweven.

Voor welke leeftijd is Iep! geschikt?

Iep! is geschikt om voor te lezen vanaf ongeveer zeven jaar. Kinderen vanaf negen jaar kunnen het meestal zelf lezen.

Schrijft Joke van Leeuwen ook voor volwassenen?

Ja. Ze schreef romans als Feest van het begin (2012) en De onervarenen (2015), en verschillende dichtbundels.

Waarom woont Joke van Leeuwen in België?

Ze studeerde in Antwerpen en Brussel en bleef daarna in België wonen. Ze woont al lange tijd in Antwerpen en was daar van 2008 tot 2010 stadsdichter.