Toon Tellegen

Toon Tellegen (1941) schrijft al sinds 1984 de dierenverhalen over de mier, de eekhoorn, de olifant en de krekel. Die verhalen worden voorgelezen aan kinderen, maar evengoed door volwassenen gelezen als kleine filosofische vertellingen. Daarnaast is hij dichter, toneelschrijver en romancier, en was hij jarenlang huisarts in Amsterdam.

Leven

Antonius Otto Hermannus Tellegen werd op 18 november 1941 geboren in Brielle. Hij studeerde geneeskunde in Utrecht en werkte daarna drie jaar als arts in Kenia. Terug in Nederland vestigde hij zich als huisarts in Amsterdam. Naast zijn praktijk schreef hij, eerst gedichten voor volwassenen (vanaf 1980) en daarna verhalen voor zijn eigen kinderen.

In 1984 verscheen zijn eerste kinderboek, Er ging geen dag voorbij. Daarmee begon een reeks bundels met dierenverhalen, de meeste bij uitgeverij Querido. Hij won twee Gouden Griffels, in 1988 voor Toen niemand iets te doen had en in 1994 voor Bijna iedereen kon omvallen, en in 2000 de Gouden Uil voor De genezing van de krekel. Voor zijn oeuvre kreeg hij de Theo Thijssen-prijs (1997) en de Constantijn Huygens-prijs (2007). Voor zijn poëzie ontving hij in 1993 de Jan Campert-prijs.

Stijl en thema's

De dierenverhalen spelen in een wereld zonder mensen, zonder geld en zonder tijd in de gewone zin. De dieren schrijven elkaar brieven, vieren verjaardagen in het bos en vragen zich af of je kunt verlangen naar iets wat je niet kent. Er gebeurt weinig, maar elk verhaal draait om een kleine, diepe vraag: wat is vriendschap, wat is alleen zijn, bestaat morgen eigenlijk?

Tellegen schrijft in eenvoudige, korte zinnen. De toon is licht, soms absurd, en vaak een beetje weemoedig. Kinderen genieten van de gekke situaties; volwassenen lezen er de twijfel, eenzaamheid en tederheid in. Zijn gedichten en romans voor volwassenen zijn somberder en vervreemdender, maar delen dezelfde verwondering.

Ook persoonlijker werk hoort bij zijn oeuvre. In Mijn vader (1994) en Juffrouw Kachel (1991) schrijft hij in korte verhalen over een vader en een juf die ongewoon zijn. Mijn vader werd in 2020 aanbevolen door de jury van de Hans Christian Andersenprijs.

Belangrijkste werken

Misschien wisten zij alles is een dikke verzamelbundel met 313 verhalen en een goede kennismaking met het hele universum. Meer over de prijzen die hij won lees je bij de literaire prijzen.

Waar begin je?

• Voorlezen vanaf 5–6 jaar: een paar korte dierenverhalen per avond. Ze duren vaak maar een paar minuten, ideaal voor het slapengaan. Meer tips staan bij voorlezen.
• Zelf lezen vanaf 8–9 jaar: losse bundels zoals Toen niemand iets te doen had.
• Vanaf 9 jaar: Mijn vader en Juffrouw Kachel, voor kinderen die van rare en grappige verhalen houden.
• Volwassenen: Misschien wisten zij alles, Brieven aan niemand anders of Het verlangen van de egel.

Liefhebbers van Tellegen vinden verwante verbeelding bij Joke van Leeuwen en de sprookjesachtige verhalen van Paul Biegel.

Toon Tellegen in de bibliotheek

Zijn dierenverhalen staan in de jeugdafdeling van vrijwel elke bibliotheek; de bundels voor volwassenen vind je ook bij de literatuur. Omdat de verhalen kort zijn, lenen ze zich goed voor luisteren: van verschillende bundels bestaan luisterboeken, die je kunt zoeken via de luisterboeken van de online bibliotheek.

Veelgestelde vragen

Is Toon Tellegen een kinderboekenschrijver?

Hij is beide. Zijn dierenverhalen worden aan kinderen voorgelezen, maar hij schreef ook veel poëzie, romans en toneel voor volwassenen. Veel volwassenen lezen ook de dierenverhalen.

Vanaf welke leeftijd zijn de dierenverhalen geschikt?

Om voor te lezen vanaf een jaar of vijf. Jonge kinderen genieten vooral van de gekke situaties; oudere lezers ontdekken steeds meer betekenis.

Was Toon Tellegen echt huisarts?

Ja. Na zijn studie geneeskunde in Utrecht werkte hij drie jaar in Kenia en daarna lange tijd als huisarts in Amsterdam.

Welk boek van Toon Tellegen moet je als volwassene lezen?

Misschien wisten zij alles is een goede start, omdat het veel verhalen bundelt. Het verlangen van de egel is één doorlopend verhaal en werd een bestseller.