Rituelen

Rituelen van Cees Nooteboom is een filosofische roman over een man die zijn leven zonder vast doel leidt en twee mannen ontmoet die juist alles in strakke rituelen vastleggen. Het boek speelt in Amsterdam tussen 1953 en 1973. Het is Nootebooms bekendste roman en het boek waarmee hij internationaal doorbrak.

Waar gaat Rituelen over?

Inni Wintrop is een Amsterdamse dilettant: hij handelt een beetje in kunst, speculeert wat met aandelen, schrijft horoscopen en leeft van dag tot dag. Hij is charmant, gaat met veel vrouwen om en heeft geen enkel vast geloof of levensdoel. De wereld komt hem vaak zinloos en chaotisch voor.

In de loop van twintig jaar ontmoet Inni twee mannen uit dezelfde familie: Arnold Taads en, jaren later, diens zoon Philip. Beiden hebben een heel eigen manier gevonden om met de zinloosheid van het bestaan om te gaan: ze geven hun leven vorm met strikte rituelen. Het boek stelt de vraag of zulke vaste vormen houvast geven, of juist naar de dood leiden.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Het boek heeft drie delen, die niet in chronologische volgorde staan. Deel 1, "Intermezzo. 1963", is kort. Inni's huwelijk met het fotomodel Zita is stukgelopen: ze heeft hem verlaten voor een Italiaanse fotograaf. Dronken doet Inni een mislukte zelfmoordpoging, op de dag dat president Kennedy wordt vermoord.

Deel 2, "Arnold Taads. 1953", gaat terug in de tijd. De jonge Inni maakt kennis met Arnold Taads, een oudere man die volgens een streng tijdschema leeft, alleen met zijn hond, ongelovig en afkerig van andere mensen. Inni raakt gefascineerd door hem. Jaren later, in 1960, sterft Arnold alleen in de Zwitserse bergen, op een manier die Inni eerder in een visioen had voorzien.

Deel 3, "Philip Taads. 1973", speelt weer later. In een Japanse kunsthandel in Amsterdam ontmoet Inni Philip, de zoon van Arnold. Philip leeft in een bijna lege witte kamer en heeft zijn leven ingericht volgens de rituelen van het zenboeddhisme. Hij spaart voor een kostbare theekom, en samen met de kunsthandelaar houden ze een echte theeceremonie. Enkele dagen later blijkt Philips woning leeg, de kom is kapotgeslagen en Philip heeft zichzelf verdronken. Alleen Inni en de kunsthandelaar zijn bij de crematie. Inni leeft door, zonder rituelen, maar wel in leven.

Thema's en motieven

• Chaos en orde. Inni leeft in chaos, de Taadsen proberen orde te scheppen. Geen van beide wegen lijkt zaligmakend.
• Rituelen. De katholieke mis, Arnolds dagschema en Philips theeceremonie zijn pogingen om het leven vorm te geven, maar ze zijn verbonden met de dood.
• Zinloosheid en zingeving. Het boek gaat over de vraag hoe je leeft als je niet in een groter plan gelooft.
• Tijd en herinnering. De drie delen in verschillende jaren laten zien hoe tijd en herinnering werken.
• Vaders en zonen. Arnold en Philip hebben nauwelijks een band; ook Inni mist een vaderfiguur.

Personages

• Inni Wintrop: de hoofdpersoon, een charmante dilettant zonder vast doel.
• Arnold Taads: een oudere, eenzelvige man die volgens strakke regels leeft.
• Philip Taads: Arnolds zoon, die leeft volgens de rituelen van het zenboeddhisme.
• Zita: Inni's vrouw, die hem verlaat.
• De kunsthandelaar: in wiens zaak Inni Philip ontmoet.

Stijl

Nooteboom schrijft elegant, ironisch en filosofisch. De verteller kijkt met een licht spottende afstand naar Inni, maar ook met sympathie. Er zitten veel beschouwingen in over religie, kunst en tijd. De niet-chronologische opbouw dwingt je als lezer verbanden te leggen. Het boek opent en sluit met verwijzingen naar The Book of Tea van Okakura Kakuzo.

Ontvangst en verfilming

Het boek werd lovend ontvangen en kreeg de Bordewijkprijs en de Pegasusprijs. Het was Nootebooms eerste boek dat in het Engels werd vertaald (Rituals, 1983), en het maakte hem internationaal bekend. In 1989 verscheen een verfilming van Herbert Curiël, met Derek de Lint als Inni.

Waarom lees je het vandaag nog?

Hoe geef je je leven vorm als je nergens in gelooft? Die vraag is in onze tijd misschien nog actueler dan in 1980. Het boek is niet dik, maar zet je wel aan het denken. Het is een goede keuze voor wie van filosofische romans houdt.

Tips voor je boekverslag

• Leg uit waarom de delen niet in chronologische volgorde staan.
• Vergelijk Inni met Arnold en Philip Taads: welke levenshouding spreekt jou het meest aan?
• Bespreek de betekenis van de titel.
• Zoek uit wat de theeceremonie inhoudt en waarom die zo belangrijk is voor Philip.
• Vergelijk het boek met De Avonden, waarin ook een jongeman met de zinloosheid van het bestaan worstelt.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook als e-book. Meer naoorlogse boeken vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Wie is Inni Wintrop?

Inni Wintrop is de hoofdpersoon van Rituelen: een charmante Amsterdamse dilettant die zonder vast doel of geloof leeft.

Hoe is Rituelen opgebouwd?

Het boek bestaat uit drie delen die zich afspelen in 1963, 1953 en 1973. Ze staan dus niet in chronologische volgorde.

Welke prijzen won Rituelen?

Het boek kreeg de Bordewijkprijs (1981) en de Pegasusprijs (1982).

Is Rituelen verfilmd?

Ja, in 1989 door Herbert Curiël, met Derek de Lint als Inni Wintrop.