Cees Nooteboom

Cees Nooteboom (1933–2026) was romanschrijver, dichter en een van de bekendste reisschrijvers in het Nederlands. Zijn romans, zoals Rituelen (1980), Het volgende verhaal (1991) en Allerzielen (1998), gaan over tijd, herinnering en de vraag hoe een mens zin geeft aan zijn leven. Hij werd ook in het buitenland veel gelezen, vooral in Duitsland. Nooteboom overleed op 11 februari 2026 op Menorca.

Leven

Cornelis Johannes Jacobus Maria Nooteboom werd op 31 juli 1933 in Den Haag geboren. Zijn vader kwam om bij een bombardement in 1945. Hij ging naar verschillende katholieke kostscholen en maakte zijn middelbare school niet af. Als jongeman ging hij liftend door Europa, en een van die reizen werd de basis voor zijn debuut, Philip en de anderen (1955), dat meteen werd bekroond.

Daarna werkte hij als journalist en reisde hij de wereld rond. Hij schreef reportages over onder meer de Hongaarse opstand van 1956 en de gebeurtenissen in Parijs in 1968, en reisverhalen over Spanje, Latijns-Amerika, Azië en Afrika. Spanje werd zijn tweede vaderland; hij woonde lang deels op Menorca, en verder in Amsterdam en een tijd in Berlijn. Hij was getrouwd met de fotografe Simone Sassen.

Nooteboom ontving vrijwel alle grote Nederlandse literaire prijzen, waaronder de Constantijn Huygensprijs (1992), de P.C. Hooft-prijs (2004) en de Prijs der Nederlandse Letteren (2009). Hij werd ook geregeld genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs. Hij overleed op 11 februari 2026 op Menorca, 92 jaar oud.

Stijl en thema's

Nooteboom schreef verfijnd en beschouwend, met een grote belangstelling voor filosofie, kunst en geschiedenis. Zijn romans zijn vaak geen gewone verhalen, maar overpeinzingen waarin de hoofdpersoon terugkijkt, reist of droomt. Ze zijn vaak kort, maar vol ideeën.

Tijd, sterfelijkheid en herinnering zijn zijn grote thema's. In Rituelen gaat het over drie mannen die elk op hun eigen manier het leven proberen te ordenen met rituelen; voor twee van hen loopt dat tragisch af. In Het volgende verhaal, het Boekenweekgeschenk van 1991, wordt een leraar klassieke talen in Amsterdam wakker in een hotelkamer in Lissabon, zonder te weten hoe hij daar terechtkwam. In Allerzielen dwaalt een documentairemaker door het Berlijn van na de val van de Muur. Zijn reisboeken, zoals De omweg naar Santiago, zijn net zo persoonlijk en beschouwend als zijn romans.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Nooteboom nu nog?

Nooteboom is de schrijver bij uitstek voor lezers die van reizen, kunst en denken houden. Zijn boeken nodigen uit om langzaam te lezen en na te denken over wat tijd met mensen doet. Rituelen is daarnaast een scherp portret van Amsterdam in de jaren vijftig tot zeventig.

Hij is ook belangrijk als Europese schrijver. Zijn boeken zijn in veel talen vertaald en in Duitsland was hij een gevierd auteur; Het volgende verhaal werd daar een bestseller. Zijn reisverhalen geven een rijk en persoonlijk beeld van de wereld in de tweede helft van de twintigste eeuw.

Waar begin je?

Begin met Het volgende verhaal: kort, raadselachtig en een goede kennismaking met zijn stijl. Lees daarna Rituelen, zijn bekendste roman, en vervolgens Allerzielen als je een langere roman wilt. Wie van reizen houdt, kiest De omweg naar Santiago over Spanje.

Nooteboom past goed naast Harry Mulisch, die eveneens filosofie en literatuur verbond. Zijn zwerflust doet denken aan Slauerhoff, al is zijn toon veel kalmer.

Nooteboom lenen in de bibliotheek

De romans en reisboeken van Nooteboom zijn in vrijwel elke bibliotheek te leen. Veel titels zijn ook als e-book of luisterboek beschikbaar. Staat een titel niet in je vestiging, dan kun je hem reserveren. Over zijn prijzen lees je meer bij literaire prijzen, en over het Boekenweekgeschenk bij de Boekenweek.

Veelgestelde vragen

Wanneer is Cees Nooteboom overleden?

Cees Nooteboom overleed op 11 februari 2026 op Menorca, waar hij een groot deel van het jaar woonde. Hij werd 92 jaar.

Waar gaat Rituelen over?

Over Inni Wintrop, een Amsterdamse dilettant, en twee mannen, vader en zoon Taads, die elk op hun eigen manier met rituelen houvast zoeken in het leven. Het boek verscheen in 1980 en werd in 1989 verfilmd.

Welk boek van Nooteboom lees je het eerst?

Het volgende verhaal is kort en toegankelijk. Daarna is Rituelen een goede keuze.

Welke prijzen won Cees Nooteboom?

Onder meer de Constantijn Huygensprijs (1992), de P.C. Hooft-prijs (2004) en de Prijs der Nederlandse Letteren (2009).