Jan Jacob Slauerhoff

Jan Jacob Slauerhoff (1898–1936) was scheepsarts, dichter en romanschrijver. Hij voer jarenlang over de wereldzeeën en schreef over ontheemde mensen die nergens thuis zijn. Zijn bekendste werken zijn de roman Het verboden rijk en zijn gedichten, die tot de meest gelezen poëzie van het interbellum horen.

Leven

Slauerhoff werd op 15 september 1898 in Leeuwarden geboren. Hij had last van astma en was een teruggetrokken kind. Hij studeerde medicijnen in Amsterdam en begon in die tijd gedichten te publiceren.

Na zijn studie werd hij scheepsarts. Hij voer onder meer op schepen tussen Nederlands-Indië, China en Japan, en later op lijnen naar Zuid-Amerika en Afrika. Zijn korte pogingen om aan wal een praktijk te beginnen, onder andere in Tanger, mislukten. Het zwerversbestaan bepaalde zijn werk en zijn levensgevoel.

In 1930 trouwde hij met de danseres Darja Collin, maar het huwelijk liep stuk; in 1936 scheidden ze. Zijn gezondheid ging in de jaren dertig snel achteruit door tropische ziekten. Hij overleed op 5 oktober 1936 in Hilversum, 38 jaar oud.

Stijl en thema's

Slauerhoff was een romanticus met een harde rand. Zijn gedichten zijn soms slordig van vorm, en daar maakten critici hem een verwijt van, maar ze hebben een grote zeggingskracht. Hij schreef over zee, havens, verlaten kusten, mislukte liefdes en eenzame figuren als de Portugese dichter Camões.

Het centrale thema in zijn werk is ontheemding: het gevoel nergens bij te horen, niet in het burgerlijke Nederland en niet in de verre landen waar hij kwam. In Het verboden rijk worden twee levens met elkaar verweven: dat van Camões in de zestiende eeuw in Macao en dat van een naamloze marconist in de twintigste eeuw. Beide mannen raken los van hun eigen identiteit. Het boek is een vroeg voorbeeld van een modernistische roman in het Nederlands.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Slauerhoff nu nog?

Slauerhoff schreef over het reizen in een tijd dat de wereld nog niet volledig in kaart was gebracht voor gewone lezers. Zijn beschrijvingen van Chinese havensteden, Zuid-Amerikaanse kusten en het leven aan boord zijn kleurrijk en direct. Tegelijk is zijn gevoel van onrust heel herkenbaar: de drang om weg te gaan, en de ontdekking dat je jezelf altijd meeneemt.

Ook zijn gedichten blijven gelezen worden. Ze zijn minder gepolijst dan die van J.C. Bloem of Martinus Nijhoff, maar juist daardoor rauw en echt. Zijn vriend Eddy du Perron verdedigde hem tegen critici die vonden dat hij te weinig zorg aan de vorm besteedde.

Waar begin je?

Begin met een keuze uit zijn gedichten, bijvoorbeeld een bloemlezing of zijn verzamelde gedichten, en lees een paar zeegedichten en de Camões-gedichten. Daarna ligt Het verboden rijk voor de hand. Het is geen makkelijke roman, maar wel kort en vol sterke beelden. Wie liever korte verhalen leest, kan Schuim en asch proberen.

Slauerhoffs zwervende helden vormen een mooi contrast met de dromers van Arthur van Schendel, die hun lot juist stil ondergaan.

Slauerhoff lenen in de bibliotheek

Zijn verzamelde gedichten en de bekendste romans zijn in veel bibliotheken te leen, en anders te reserveren. Sommige titels zijn ook als e-book beschikbaar. Zijn werk en studies over hem staan bovendien gratis bij de DBNL.

Veelgestelde vragen

Waarom was Slauerhoff scheepsarts?

Slauerhoff studeerde medicijnen en koos daarna voor een baan als arts aan boord van passagiers- en vrachtschepen. Zo kon hij reizen en ontsnappen aan het burgerlijke leven in Nederland.

Waar gaat Het verboden rijk over?

Het boek verbindt het leven van de Portugese dichter Camões in het zestiende-eeuwse Macao met dat van een twintigste-eeuwse scheepsmarconist. Beide mannen raken hun identiteit kwijt in het Verre Oosten.

Hoe oud is Slauerhoff geworden?

Slauerhoff werd 38 jaar. Hij overleed op 5 oktober 1936 in Hilversum, verzwakt door tropische ziekten.