Ida Gerhardt

Ida Gerhardt (1905–1997) was dichteres, lerares klassieke talen en vertaalster. Haar poëzie is streng van vorm en ernstig van toon, gevoed door de Griekse en Latijnse klassieken, de Bijbel en het rivierenlandschap van haar jeugd. Ze ontving in 1979 de P.C. Hooft-prijs voor haar hele oeuvre.

Leven

Ida Gardina Margaretha Gerhardt werd op 11 mei 1905 geboren in Gorinchem en groeide op in Rotterdam. Ze ging naar het Erasmiaans Gymnasium en studeerde klassieke talen in Leiden en Utrecht. In 1942 promoveerde ze op een studie over de Romeinse dichter Lucretius, wiens leerdicht De rerum natura ze ook vertaalde.

Ze werkte als lerares klassieke talen, onder meer in Groningen en vanaf 1939 in Kampen. In 1951 werd ze gevraagd om in Bilthoven, aan de Werkplaats Kindergemeenschap van Kees Boeke, een gymnasiumafdeling op te zetten. Vanaf 1956 woonde ze in Bilthoven samen met haar levensgezellin Marie van der Zeyde, met wie ze ook de Psalmen vanuit het Hebreeuws vertaalde. In 1963 werd ze arbeidsongeschikt verklaard.

Marie van der Zeyde overleed in 1990. Gerhardt bracht haar laatste jaren door in Warnsveld, bij Zutphen, waar ze op 15 augustus 1997 overleed.

Stijl en thema's

Gerhardt schreef in vaste vormen, met rijm en metrum, in een taal die soms plechtig klinkt. Ze zag de dichter als iemand met een roeping: poëzie was voor haar geen spel, maar een manier om te getuigen van wat waar en wezenlijk is.

Terugkerende thema's zijn de natuur, vooral het landschap langs de IJssel en de rivieren, de klassieke oudheid, het geloof en de verhouding tussen mens en tijd. Daarnaast speelt haar moeizame jeugd een grote rol. In gedichten als 'Het carillon' en 'Kinderspel' komen herinneringen, verlies en verlangen samen. Andere bekende gedichten zijn 'De akelei', 'Onvervreemdbaar' en 'Zeven maal om de aarde te gaan'.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Gerhardt nu nog?

Gerhardt is een dichter die je serieus neemt als lezer. Haar gedichten vragen aandacht, maar belonen die met een grote helderheid en zeggingskracht. Wie houdt van poëzie met een stevige vorm en een duidelijke stem, vindt in haar een van de sterkste dichters van de twintigste eeuw.

Daarnaast is haar werk een brug naar de klassieken. Haar vertaling van de Georgica van Vergilius, als Het boerenbedrijf, werd bekroond met de Martinus Nijhoffprijs. Haar Psalmvertaling met Marie van der Zeyde wordt nog altijd gelezen.

Waar begin je?

Begin met een bloemlezing of met de Verzamelde gedichten en lees eerst de gedichten over het landschap en haar jeugd, zoals 'Het carillon' en 'De akelei'. Daarna kun je de bundel Het levend monogram in zijn geheel lezen, een van haar bekendste. Lees Gerhardt hardop: het ritme van haar verzen is een belangrijk deel van de betekenis.

Gerhardt wordt vaak genoemd naast M. Vasalis, al is haar toon strenger en plechtiger. Ook de obsessieve vormvastheid van Gerrit Achterberg is een interessante vergelijking.

Gerhardt lenen in de bibliotheek

De Verzamelde gedichten en bloemlezingen met werk van Ida Gerhardt zijn in veel bibliotheken te leen. Staat een uitgave niet in je vestiging, dan kun je hem reserveren. Soms is er een e-book beschikbaar. Over haar P.C. Hooft-prijs en andere bekroningen lees je meer bij literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Wie was Ida Gerhardt?

Een Nederlandse dichteres en classica (1905–1997), die lesgaf in klassieke talen en Lucretius, Vergilius en de Psalmen vertaalde. Ze kreeg in 1979 de P.C. Hooft-prijs.

Met wie vertaalde Ida Gerhardt de Psalmen?

Met haar levensgezellin Marie van der Zeyde. Hun vertaling vanuit het Hebreeuws verscheen in 1972.

Waar woonde Ida Gerhardt?

Ze werd geboren in Gorinchem, groeide op in Rotterdam, werkte in Groningen en Kampen en woonde lang in Bilthoven. Haar laatste jaren bracht ze door in Warnsveld.