M. Vasalis

M. Vasalis (1909–1998), het pseudoniem van Margaretha Droogleever Fortuyn-Leenmans, publiceerde tijdens haar leven maar drie dunne dichtbundels, en toch hoort ze bij de meest geliefde Nederlandse dichters. Haar debuut Parken en woestijnen (1940) werd een van de best verkochte dichtbundels van de twintigste eeuw. Naast het dichterschap werkte ze als psychiater.

Leven

Margaretha Leenmans werd op 13 februari 1909 in Den Haag geboren. Ze studeerde medicijnen en antropologie in Leiden, en werd later psychiater. Haar pseudoniem is een Latijnse vertaling van haar achternaam: een leenman is een vazal, in het Latijn vasallus.

In 1939 trouwde ze met Jan Droogleever Fortuyn, die later hoogleraar neurologie werd. Ze vestigde zich eerst als arts in Amsterdam. In 1951 verhuisde het gezin naar Groningen, en vanaf 1964 woonde ze in De Zulthe bij Roden. Ze werkte onder meer als kinderpsychiater in Assen en Groningen. Ze vond het schrijven van gedichten moeizaam en publiceerde alleen wat ze echt goed vond.

Na Parken en woestijnen volgden De vogel Phoenix (1947) en Vergezichten en gezichten (1954). Daarna verscheen tijdens haar leven geen nieuwe bundel meer, al bleef ze gedichten schrijven. Ze ontving de Constantijn Huygensprijs (1974) en de P.C. Hooft-prijs (1982). Vasalis overleed op 16 oktober 1998 in Roden. In 2002 verscheen postuum de bundel De oude kustlijn, met gedichten uit haar nalatenschap.

Stijl en thema's

Vasalis schrijft helder en direct. Haar gedichten beginnen vaak bij een concrete ervaring: een busrit over de Afsluitdijk, een park, een kind, een spiegel. Van daaruit maken ze een onverwachte sprong naar iets groters, zoals het verstrijken van de tijd, angst, verlies of het besef van een eigen innerlijke wereld.

Haar achtergrond als psychiater is merkbaar in haar aandacht voor dromen, herinneringen en onderbewuste gevoelens. Tegelijk is haar poëzie nooit klinisch: ze is zintuiglijk en vaak ontroerend. Bekende gedichten zijn 'Afsluitdijk', 'Fanfare', 'Sotto voce' en 'Tijd', dat begint met de regel 'Ik droomde, dat ik langzaam leefde'.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Vasalis nu nog?

Vasalis is een van de toegankelijkste dichters uit de Nederlandse canon. Haar gedichten zijn kort, je hebt geen voorkennis nodig en ze raken vaak meteen. 'Afsluitdijk', over een busrit waarin de reiziger tegelijk haar eigen spiegelbeeld in het raam en het landschap buiten ziet, is een prachtig voorbeeld van hoe zij een gewoon moment laat uitgroeien tot een gedachte over het eigen bestaan.

Haar kleine oeuvre maakt haar bovendien ideaal voor wie poëzie wil ontdekken: in één bundel heb je bijna alles wat ze tijdens haar leven publiceerde.

Waar begin je?

Begin met Parken en woestijnen. De bundel is dun en bevat veel van haar bekendste gedichten. Lees daarna de twee andere bundels en De oude kustlijn. Er is ook een verzameling van haar volledige gedichten, die prettig is om in te bladeren. Voor wie meer wil weten over haar leven is de biografie door Maaike Meijer een goede bron.

Wie van Vasalis houdt, vindt verwante poëzie bij J.C. Bloem, bij Ida Gerhardt en later bij Rutger Kopland, die net als zij in de psychiatrie werkte en in Groningen woonde.

Vasalis lenen in de bibliotheek

De bundels van Vasalis en haar verzamelde gedichten zijn in vrijwel elke bibliotheek te vinden. Staat een titel niet in je eigen vestiging, dan kun je hem reserveren. Kijk ook of er een e-book beschikbaar is. Over haar prijzen lees je meer bij literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar komt de naam Vasalis vandaan?

Vasalis is afgeleid van haar meisjesnaam Leenmans. Een leenman is een vazal, in het Latijn vasallus.

Hoeveel dichtbundels schreef Vasalis?

Tijdens haar leven verschenen drie bundels: Parken en woestijnen (1940), De vogel Phoenix (1947) en Vergezichten en gezichten (1954). In 2002 volgde postuum De oude kustlijn.

Wat deed Vasalis naast het dichten?

Ze was psychiater en werkte onder meer als kinderpsychiater in het noorden van Nederland.

Wat is het bekendste gedicht van Vasalis?

'Afsluitdijk' wordt het vaakst genoemd, samen met 'Tijd' en 'Fanfare'. 'Afsluitdijk' staat in haar debuut Parken en woestijnen.