J.C. Bloem

J.C. Bloem (1887–1966) schreef in vijftig jaar maar een paar honderd gedichten, maar daar zitten enkele van de bekendste regels uit de Nederlandse poëzie tussen. Zijn gedichten gaan over verlangen, vergankelijkheid en het besef dat het leven anders loopt dan je had gedroomd. Ze zijn klassiek van vorm, helder van taal en vaak diep melancholiek.

Leven

Jakobus Cornelis Bloem werd op 10 mei 1887 geboren in Oudshoorn, nu een deel van Alphen aan den Rijn. Hij studeerde rechten in Leiden. Hij had moeite een plek te vinden in het werkende leven en had verschillende banen, onder meer in de journalistiek en bij de overheid. Zijn ambtelijke loopbaan voelde voor hem vaak als een noodzakelijk kwaad naast het dichterschap.

Al voor de Eerste Wereldoorlog publiceerde hij gedichten in het tijdschrift De Beweging. Zijn eerste bundel, Het verlangen, verscheen in 1921 en werd met lof ontvangen. Daarna kwamen er telkens met lange tussenpozen nieuwe bundels. Bloem was ook een scherp criticus en essayist.

Hij trouwde twee keer; zijn tweede vrouw was de dichteres Clara Eggink. In de laatste jaren van zijn leven woonde hij in Kalenberg, een dorp in Overijssel bij de Weerribben. Daar overleed hij op 10 november 1966. Bloem ontving de Constantijn Huygensprijs (1949), de P.C. Hooft-prijs (1952) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1965).

Stijl en thema's

Bloem schreef in vaste vormen, met rijm en een regelmatig ritme. Hij gebruikte eenvoudige woorden, maar koos ze zo precies dat zijn regels blijven hangen. Er is geen woord te veel.

Het grote thema is het verlangen naar iets wat er niet is: een groots leven, een volmaakte liefde, een land buiten de werkelijkheid. Tegenover dat verlangen staat de ervaring van het gewone leven, dat grijs en beperkt kan zijn. In zijn latere werk zoekt hij vrede met die werkelijkheid. In 'De Dapperstraat' ervaart hij op een grijze dag in een Amsterdamse straat ineens een onverwacht geluk. De bekende regels 'Natuur is voor tevredenen of legen. / En dan: wat is natuur nog in dit land?' openen dat gedicht.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Bloem nu nog?

Bloem schrijft over gevoelens die bijna iedereen kent: teleurstelling, slapeloosheid, heimwee naar een leven dat nooit kwam. Het korte gedicht 'Insomnia', dat begint met 'Denkend aan de dood kan ik niet slapen, / En niet slapend denk ik aan de dood', is een van de bekendste tweeregelige openingen in het Nederlands.

Wie poëzie zoekt die niet moeilijk doet maar wel blijft resoneren, vindt bij Bloem een ideale dichter. Zijn gedichten zijn kort genoeg om te onthouden, en veel lezers dragen een paar regels van hem hun hele leven mee.

Waar begin je?

Begin met de Verzamelde gedichten: het hele oeuvre past in één bundel. Lees eerst 'De Dapperstraat', 'Insomnia' en 'Na de bevrijding', en blader daarna rustig verder. Je kunt Bloem het best langzaam en hardop lezen, zodat het ritme van de verzen goed tot zijn recht komt.

Wie na Bloem verder wil, kan M. Vasalis proberen, die net zo helder en ingetogen schreef, of Martinus Nijhoff, die dezelfde helderheid in een modernere vorm zocht.

Bloem lenen in de bibliotheek

De Verzamelde gedichten van Bloem zijn in de meeste bibliotheken te leen, en daarnaast staat zijn werk in vrijwel elke bloemlezing van Nederlandse poëzie. Staat een uitgave niet in je vestiging, dan kun je hem reserveren. Soms zijn digitale edities als e-book beschikbaar. Zijn gedichten, essays en studies over zijn werk vind je ook bij de DBNL. Een overzicht van de prijzen die hij ontving staat bij literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Wat is het bekendste gedicht van J.C. Bloem?

'De Dapperstraat' is waarschijnlijk zijn bekendste gedicht, over een onverwacht moment van geluk in een grijze Amsterdamse straat. Ook 'Insomnia' wordt vaak geciteerd.

Hoeveel gedichten schreef Bloem?

Bloem schreef in totaal maar een paar honderd gedichten; zijn verzamelde werk past in één bundel. Hij werkte lang aan elk gedicht en publiceerde weinig.

Waar woonde J.C. Bloem?

Hij werd geboren in Oudshoorn, woonde onder meer lang in Amsterdam, en bracht zijn laatste jaren door in Kalenberg in Overijssel, waar hij in 1966 overleed.