Martinus Nijhoff

Martinus Nijhoff (1894–1953) was een van de grote vernieuwers van de Nederlandse poëzie. Hij schreef in eenvoudige, alledaagse woorden over grote vragen en gebruikte daarvoor gewone situaties: een vrouw op een schip, een man in een kantoor, een middag in een stad. Zijn lange gedicht Awater (1934) wordt vaak het belangrijkste modernistische gedicht in het Nederlands genoemd.

Leven

Nijhoff werd op 20 april 1894 in Den Haag geboren in een bekende uitgeversfamilie. Hij studeerde onder meer rechten en Nederlandse letterkunde. Al jong begon hij gedichten te schrijven. Zijn debuut, De wandelaar, verscheen in 1916.

Datzelfde jaar trouwde hij met de tekenares en schrijfster Nelly Bodenheim. Het huwelijk hield geen stand. Nijhoff werkte als criticus en essayist voor kranten en tijdschriften, en was een veelgevraagd vertaler, onder meer van toneel van Shakespeare en Euripides. In 1950 trouwde hij met de actrice Georgette Hagedoorn.

Nijhoff overleed op 26 januari 1953 in Den Haag. Kort na zijn dood ontving hij postuum de Constantijn Huygensprijs. Er is een vertaalprijs naar hem vernoemd: de Martinus Nijhoff Vertaalprijs, voor vertalers in en uit het Nederlands.

Stijl en thema's

Nijhoffs vroege gedichten in De wandelaar en Vormen zijn melancholiek en vol romantische figuren als de pierrot en de zwerver. Daarna veranderde zijn poëzie. In Nieuwe gedichten (1934) koos hij voor een heldere, bijna spreektalige stijl, waarin heel gewone dingen een diepere betekenis krijgen.

Een goed voorbeeld is 'De moeder de vrouw', dat begint met 'Ik ging naar Bommel om de brug te zien'. De ik-figuur ziet een vrouw op een voorbijvarend schip die een psalm zingt, en hij vermoedt dat het zijn moeder is. In een paar regels gaat het gedicht over vooruitgang, geloof en het verlangen naar verbinding. In Awater zoekt een dichter een reisgezel in de moderne stad en vindt hij de kantoorbediende Awater, die hij volgt door een dag vol ontmoetingen. Thema's als eenzaamheid, zoeken en de moderne wereld lopen door zijn hele werk.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Nijhoff nu nog?

Nijhoff laat zien dat moderne poëzie niet moeilijk of hoogdravend hoeft te zijn om diep te gaan. 'De moeder de vrouw' en 'Het lied der dwaze bijen' staan in veel bloemlezingen en worden nog op scholen gelezen. Het uur U, over een mysterieuze man die op een middag door een straat loopt en de bewoners ontregelt, is spannend als een kort verhaal.

Awater heeft veel latere dichters beïnvloed. De combinatie van gewoon taalgebruik, filmische beelden en een zoektocht naar zin maakt het een gedicht dat nog altijd nieuwe lezers vindt. Het is ook in verschillende talen vertaald.

Waar begin je?

Begin met 'De moeder de vrouw' en 'Het lied der dwaze bijen': korte gedichten die meteen laten zien waar Nijhoff om draait. Lees daarna Het uur U, dat ongeveer een kwartier leestijd kost. Pas daarna is Awater aan de beurt: lees het rustig en meerdere keren, want bij herlezing zie je steeds nieuwe verbanden.

Nijhoff past goed naast de andere grote dichters van zijn generatie, zoals J.C. Bloem en Hendrik Marsman. Ook Gerrit Achterberg is een interessante vergelijking: net als Nijhoff schreef hij over gewone dingen, maar met een heel andere obsessie.

Nijhoff lenen in de bibliotheek

De verzamelde gedichten van Nijhoff en losse uitgaven van Awater en Het uur U zijn in veel bibliotheken te leen of te reserveren. Sommige uitgaven bestaan ook als e-book. Zijn werk staat daarnaast bij de DBNL. Over de prijs die naar hem is vernoemd lees je meer bij literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Awater over?

Een dichter zoekt in de moderne stad een reisgenoot en kiest de kantoorbediende Awater, die hij een dag lang volgt. Het gedicht gaat over eenzaamheid, verbondenheid en de zoektocht naar betekenis.

Hoe begint De moeder de vrouw?

Met de regel 'Ik ging naar Bommel om de brug te zien'. Het gedicht gaat over de nieuwe brug bij Zaltbommel en een vrouw op een schip die zingt.

Is er een prijs naar Nijhoff vernoemd?

Ja, de Martinus Nijhoff Vertaalprijs, een prijs voor vertalers van literatuur in en uit het Nederlands. Nijhoff was zelf ook een gerespecteerd vertaler.