Godfried Bomans

Godfried Bomans (1913–1971) was schrijver, columnist en een van de eerste echte televisiepersoonlijkheden van Nederland. Hij is vooral bekend van Erik of het klein insectenboek (1941), een fantasierijk boek over een jongen die in een schilderij met insecten belandt, van zijn sprookjes en van de spoofmemoires Pieter Bas. Zijn humor was mild, speels en vaak filosofisch.

Leven

Godfried Jan Arnold Bomans werd op 2 maart 1913 in Den Haag geboren. Zijn vader, Jan Bomans, was advocaat en katholiek politicus. Het gezin vestigde zich in Haarlem, de stad die Bomans zijn hele leven als zijn thuis zag. Hij ging naar het Triniteitslyceum in Overveen en studeerde rechten in Amsterdam en daarna filosofie in Nijmegen.

Hij debuteerde in 1932 onder een pseudoniem. In 1936 verscheen Pieter Bas, en met Erik of het klein insectenboek (1941) brak hij door bij een groot publiek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bood hij onderdak aan joodse onderduikers; daarvoor werd hij later door Yad Vashem erkend als Rechtvaardige onder de Volkeren.

Na de oorlog werkte Bomans onder meer voor de Volkskrant en Elseviers Weekblad. Voor de Volkskrant bedacht hij de strip Pa Pinkelman, getekend door Carol Voges. Hij werd een bekende stem op radio en televisie, met programma's als Kopstukken, en vertaalde onder meer De Pickwick Club van Charles Dickens, zijn grote voorbeeld. In 1944 trouwde hij met Pietsie Verscheure. Hij overleed op 22 december 1971 in Bloemendaal aan een hartaanval, 58 jaar oud.

Stijl en thema's

Bomans schreef licht, geestig en vol fantasie. Hij hield van woordspel, absurde situaties en milde ironie, maar onder de humor zit vaak een ernstige laag: vragen over geloof, de zin van het leven en de verhouding tussen kinderen en volwassenen.

Zijn sprookjes zijn een goed voorbeeld. Ze lijken bedoeld voor kinderen, maar spreken ook volwassenen aan door hun ironie en onverwachte wendingen. In Erik of het klein insectenboek belandt de jongen Erik in een schilderij en ontmoet hij allerlei insecten die zich gedragen als mensen: ambtenaren, schoolmeesters en snobs. Het boek is daardoor tegelijk een avonturenverhaal en een satire op de grote-mensenwereld. Bomans was katholiek, maar geen dogmaticus, en zijn twijfels en verwondering over het geloof klinken in zijn werk door.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Bomans nu nog?

Erik of het klein insectenboek is een van de leukste Nederlandse boeken die zowel door kinderen als volwassenen kunnen worden gelezen. De insecten zijn herkenbare types, en de satire op deftigheid en bureaucratie werkt nog steeds. Het boek is meerdere keren bewerkt, onder meer voor toneel en film.

Bomans' sprookjes worden nog altijd voorgelezen. Ze zijn kort, grappig en hebben vaak een verrassend einde. Wie van de humor van Annie M.G. Schmidt houdt, zal Bomans ook waarderen.

Waar begin je?

Begin met Erik of het klein insectenboek, eventueel voorgelezen aan een kind. Daarna is een bundel sprookjes een goede keuze, ook om zelf te lezen. Wie zijn columnachtige stukjes wil kennen, kan een bloemlezing van zijn korte stukken of essays lenen. Pieter Bas is vooral leuk voor wie van ouderwetse, absurde humor houdt.

Bomans hoort in hetzelfde rijtje als Simon Carmiggelt, die eveneens grote populariteit genoot met korte, observerende stukjes. Ook Remco Campert schreef veel columns met een vergelijkbare lichte toets.

Bomans lenen in de bibliotheek

Erik of het klein insectenboek en de sprookjes van Bomans zijn in veel bibliotheken te leen, zowel bij de volwassenen- als bij de jeugdafdeling. Sommige titels zijn ook als e-book of luisterboek beschikbaar. Ander werk kun je reserveren. Wil je zijn sprookjes voorlezen, kijk dan ook bij de tips over voorlezen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Erik of het klein insectenboek over?

Over de jongen Erik, die op een avond in een schilderij met insecten terechtkomt. Hij beleeft avonturen met kevers, mieren en vlinders die zich gedragen als volwassenen, met al hun eigenaardigheden.

Was Godfried Bomans op televisie?

Ja, Bomans was een van de eerste bekende televisiepersoonlijkheden in Nederland. Hij was te zien in programma's als Kopstukken en was een gewilde gast en spreker.

Heeft Bomans literaire prijzen gewonnen?

Bomans ontving geen grote literaire prijs, maar hij werd in 1968 benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau en werd later door Yad Vashem geëerd voor zijn hulp aan joodse onderduikers.