Nescio (J.H.F. Grönloh)

Nescio, het pseudoniem van Jan Hendrik Frederik Grönloh (1882–1961), schreef maar een handvol verhalen, maar die horen bij de meest geliefde teksten uit de Nederlandse literatuur. De uitvreter, Titaantjes en Dichtertje gaan over jonge Amsterdammers die de wereld willen veranderen en daar niet in slagen. Ze zijn grappig, melancholiek en verrassend modern.

Leven

Grönloh werd op 22 juni 1882 in Amsterdam geboren. Na de handelsschool werkte hij vanaf 1901 op kantoor, eerst in Oldenzaal en Rheine. In 1904 trad hij in dienst van de Holland-Bombay Trading Company in Amsterdam, een handelsbedrijf in onder meer katoen. Hij klom op van klerk tot directeur.

Als jongeman was hij gegrepen door het idealisme van zijn tijd. Hij bezocht de kolonie Walden van Frederik van Eeden en droomde met vrienden van een eigen gemeenschap. Die ervaringen werkte hij later uit in Titaantjes. Hij trouwde in 1906 en kreeg vier dochters.

Grönloh hield zijn schrijverschap gescheiden van zijn zakenleven en publiceerde onder de naam Nescio, Latijn voor 'ik weet niet'. Pas in 1929 erkende hij publiekelijk de schrijver te zijn. In zijn vrije tijd maakte hij lange wandelingen door het landschap rond Amsterdam en Utrecht en hield hij een natuurdagboek bij. Hij stopte eind 1937 als directeur. Nescio overleed op 25 juli 1961 in Amsterdam.

Stijl en thema's

Nescio schrijft eenvoudig, met korte zinnen, spreektaal en veel herhaling. Zijn vertellers kijken met ironie terug op hun jeugdige dromen, maar zonder ze belachelijk te maken. Daardoor zijn de verhalen tegelijk grappig en ontroerend.

Zijn grote thema's zijn idealisme en teleurstelling, vriendschap, het burgerlijke leven en de natuur. De 'titaantjes' zijn jongens die vinden dat de maatschappij van kantoor en fatsoen niet deugt, maar die uiteindelijk toch zelf in dat leven belanden of eraan kapotgaan. Daartegenover staat de natuur: de lucht boven het IJ, de wolken boven de polder, de zon over de Zuiderzee. Zijn landschapsbeschrijvingen behoren tot de mooiste in het Nederlands.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Nescio nu nog?

De verhalen van Nescio zijn kort en zitten vol herkenbare gedachten over werk, ambitie en de vraag wat je met je leven wilt. Japi, de uitvreter, leeft op kosten van anderen omdat hij niets wil worden. De titaantjes willen alles anders, maar komen nergens. Veel lezers herkennen zich in die mengeling van grote dromen en een gewone baan, zeker in een tijd waarin veel mensen twijfelen over de zin van hun werk.

Nescio wordt ook buiten Nederland gelezen. Zijn verhalen zijn onder meer in het Engels vertaald als Amsterdam Stories, en Amsterdammers kennen hem vaak als de schrijver die hun stad en de omgeving ervan zo liefdevol beschreef.

Waar begin je?

Begin met de bundel De uitvreter, Titaantjes, Dichtertje. De drie verhalen samen zijn goed in een paar avonden te lezen. Start met De uitvreter, het kortst en het grappigst, en ga dan door met Titaantjes. Dichtertje, over een getrouwde dichter die verliefd wordt op een ander, is het meest experimenteel. Wie daarna verder wil, leest het Natuurdagboek, met korte notities over wandelingen en weer.

Wie van Nescio's droge humor en oog voor Amsterdam houdt, vindt een latere verwant in de verhalen van Simon Carmiggelt.

Nescio lenen in de bibliotheek

Het werk van Nescio is in vrijwel alle bibliotheken te leen, meestal in een bundeling van alle verhalen of in losse uitgaven. Er zijn ook uitgaven als e-book en voorgelezen versies als luisterboek. Staat een uitgave niet in jouw vestiging, dan kun je hem reserveren. Teksten en studies over Nescio vind je ook bij de DBNL.

Veelgestelde vragen

Wie was Nescio?

Nescio was het pseudoniem van Jan Hendrik Frederik Grönloh (1882–1961), een Amsterdamse zakenman die naast zijn werk korte verhalen schreef. Zijn pseudoniem betekent 'ik weet niet'.

Waar gaat Titaantjes over?

Over een groep jonge vrienden in Amsterdam die de maatschappij willen verbeteren en grote idealen hebben. Terugkijkend vertelt de verteller hoe hun dromen een voor een stranden.

Waarom schreef Nescio onder pseudoniem?

Hij wilde zijn zakelijke loopbaan en zijn schrijverschap gescheiden houden. Pas in 1929 maakte hij bekend dat hij Nescio was.

Hoe lang zijn de verhalen van Nescio?

Ze zijn kort: De uitvreter, Titaantjes en Dichtertje passen samen in één dun boek, dat je in een paar avonden uitleest.