Arthur van Schendel

Arthur van Schendel (1874–1946) schreef romans over mensen die hun lot niet ontlopen, verteld in een rustige, heldere stijl. Zijn bekendste boek, Het fregatschip Johanna Maria (1930), gaat over een zeilmaker die zijn hele leven aan één schip verknocht is. Samen met De waterman en Een Hollandsch drama hoort het bij de 'Hollandse romans' waarmee hij zijn grootste succes had.

Leven

Van Schendel werd op 5 maart 1874 in Batavia geboren, in het toenmalige Nederlands-Indië. Zijn vader was officier in het Indische leger. Het gezin keerde terug naar Nederland, waar de vader kort daarna overleed. Van Schendel groeide op in Amsterdam, haalde een akte Engels en werkte een tijd in het onderwijs, onder meer in Engeland en daarna in Haarlem.

Zijn eerste boek, Drogon, verscheen in 1896. Echt bekend werd hij met Een zwerver verliefd (1904), een romantisch verhaal dat zich in de Italiaanse middeleeuwen afspeelt. Italië bleef hem trekken. Na zijn tweede huwelijk in 1908 woonde hij eerst in Ede, en vanaf 1920 woonde hij met zijn gezin in Italië, onder meer in Sestri Levante aan de Ligurische kust. Ver van Nederland schreef hij zijn romans over het Hollandse leven van vroeger.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zat hij in Italië. Kort na de oorlog kwam hij voor een bezoek naar Nederland, waar hij op 11 september 1946 in Amsterdam overleed. Zijn laatste roman, Het oude huis, verscheen kort na zijn dood en werd in 1947 postuum bekroond met de allereerste P.C. Hooft-prijs, die dat jaar aan twee auteurs ging.

Stijl en thema's

Van Schendels werk valt grofweg in twee delen. De vroege boeken zijn romantisch en spelen in een droomachtig Italië, vol zwervers, monniken en verlangen. Vanaf 1930 kiest hij voor het Holland van de negentiende eeuw: schippers, waterbouwers, kooplieden en dominees, beschreven met veel aandacht voor hun werk en hun omgeving.

Kenmerkend is een sobere, kalme vertelstem. Van Schendel legt weinig uit en laat zijn personages vooral handelen. Gevoelens komen tussen de regels door. Zijn grote thema is het noodlot: mensen worden gedreven door een innerlijke kracht of een vast idee waar ze niet aan ontkomen. In de Hollandse romans speelt bovendien het calvinisme een rol, met zijn strenge kijk op schuld en voorbestemming.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Van Schendel nu nog?

Het fregatschip Johanna Maria is een klein meesterwerk over toewijding. Zeilmaker Jakob Brouwer spaart zijn hele leven om eigenaar te worden van het schip waarop hij vaart, en offert daarvoor alles op. Het boek is kort, beeldend en ontroerend, en laat zien hoe een mensenleven kan samenvallen met één obsessie.

Van Schendel is ook interessant omdat hij zo anders schrijft dan de meeste tijdgenoten. Waar Bordewijk hard en hoekig was en Slauerhoff rusteloos en romantisch, koos Van Schendel voor rust en terughoudendheid. Juist die kalmte maakt zijn boeken tijdloos.

Waar begin je?

Begin met Het fregatschip Johanna Maria. Het is niet lang en geeft meteen een goed beeld van zijn stijl. Ga daarna door met De waterman, over een man die zijn leven wijdt aan het water en de dijken van Holland. Wil je de vroege, romantische Van Schendel leren kennen, lees dan Een zwerver verliefd.

Wie zijn Indische geboorte en zijn liefde voor het verre vergelijkt met die van Louis Couperus, ziet hoe verschillend twee schrijvers met eenzelfde achtergrond kunnen werken.

Van Schendel lenen in de bibliotheek

De bekendste romans van Van Schendel zijn in veel bibliotheken te leen, vaak in herdrukken of schooledities. Staat een titel niet in je vestiging, dan kun je hem reserveren. Sommige romans zijn ook als e-book beschikbaar. Ouder en minder bekend werk is vaak gratis te lezen via de DBNL.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Het fregatschip Johanna Maria over?

Over zeilmaker Jakob Brouwer, die vanaf het eerste moment verknocht is aan het fregatschip Johanna Maria en zijn leven lang spaart om het te kopen. Het boek verscheen in 1930.

Waar is Arthur van Schendel geboren?

Hij werd op 5 maart 1874 geboren in Batavia, het huidige Jakarta, in Nederlands-Indië. Hij groeide op in Nederland en woonde vanaf 1920 grotendeels in Italië.

Wat zijn de Hollandse romans van Van Schendel?

Zo worden de romans genoemd die hij vanaf 1930 schreef over het Hollandse leven in de negentiende eeuw, zoals Het fregatschip Johanna Maria, De waterman en Een Hollandsch drama.