Ernest Claes

Ernest Claes (1885–1968) is vooral bekend als de schrijver van De Witte (1920), het boek over een ondeugende, witharige jongen in het Brabantse dorp Zichem. Het werd een van de meest gelezen Vlaamse boeken van de twintigste eeuw en is twee keer verfilmd. Claes schreef in een volkse, humoristische stijl over het dorpsleven, maar ook over oorlog en gevangenschap.

Leven

Andreas Ernestus Josephus Claes werd op 24 oktober 1885 geboren in Zichem, een dorp in het Hageland, nu deel van Scherpenheuvel-Zichem. Na zijn schooltijd werkte hij een tijd in de drukkerij van de abdij van Averbode. Vanaf 1906 studeerde hij Germaanse filologie aan de Katholieke Universiteit Leuven. In 1913 werd hij vertaler.

De Eerste Wereldoorlog bepaalde zijn leven en een deel van zijn werk. Als soldaat raakte hij in augustus 1914 bij Namen gewond en werd hij krijgsgevangen genomen. In 1915 kwam hij vrij; daarna werkte hij als tolk voor het Britse leger, tot hij in 1916 wegens blijvende invaliditeit werd afgekeurd.

Na de oorlog werd Claes ambtenaar bij de diensten van de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers. Vanaf 1933 leidde hij de dienst die het Beknopt Verslag van de parlementaire debatten maakte. Ondertussen schreef hij een omvangrijk oeuvre, soms onder het pseudoniem G. van Hasselt. In 1934 werd hij lid van de Koninklijke Vlaamse Academie.

In 1944 werd hij beschuldigd van collaboratie en drie maanden vastgezet in de gevangenis van Sint-Gillis. Zowel de krijgsraad als het Krijgshof sprak hem vrij; in 1950 kreeg hij zijn burgerrechten terug. Hij overleed op 2 september 1968 in Elsene, bij Brussel.

Stijl en thema's

Claes schreef heldere, vertellende verhalen met veel humor en oog voor de kleine dingen van het dorpsleven. Zijn personages zijn boeren, kinderen, pastoors en zonderlingen uit het Hageland. Hij gebruikte gewone spreektaal en kleurrijke dialogen, waardoor zijn boeken makkelijk lezen, ook voor jongeren.

Onder de humor zit vaak weemoed. In De Witte zie je de wereld door de ogen van een jongen die zich verzet tegen school, kerk en strenge volwassenen, maar ook leert wat armoede en verlies zijn. In Het leven van Herman Coene beschrijft hij, deels autobiografisch, een jeugd en studietijd. Later werk, zoals Herodes (1942), is ernstiger van toon.

Claes was bevriend met Felix Timmermans, die een deel van zijn boeken illustreerde. Beiden horen bij de traditie van de volkse, regionale Vlaamse roman, net als Stijn Streuvels, al is Claes luchtiger.

Belangrijkste werken

De Witte werd in 1934 verfilmd door Jan Vanderheyden. Dat was de eerste Vlaamse speelfilm met geluid. In 1980 maakte Robbe De Hert er een nieuwe versie van, De Witte van Sichem, die in Vlaanderen een groot publiek trok. In 1992 volgde nog een musical.

Waar begin je?

• Voor iedereen: De Witte. Kort, grappig en ontroerend, en geschikt vanaf ongeveer 12 jaar. Kijk daarna de film van Robbe De Hert.
• Meer dorpsleven: De heiligen van Sichem of Wannes Raps, met dezelfde humor en Hagelandse personages.
• Autobiografisch: Jeugd of Het leven van Herman Coene, voor wie wil weten hoe Claes zelf opgroeide.

Wie zich wil verdiepen in de oudere Vlaamse literatuur, kan ook verder met Hendrik Conscience, de schrijver die de Vlaamse roman in de negentiende eeuw op gang bracht.

Ernest Claes in de bibliotheek

De Witte is in de meeste Vlaamse en veel Nederlandse bibliotheken te leen, ook in heruitgaven. Zijn minder bekende titels vind je vooral in grotere bibliotheken en in de depotcollecties. Kijk ook bij e-books lenen of er een digitale editie is. Een overzicht van Vlaamse en Nederlandse onderscheidingen staat bij de literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat De Witte over?

Over Louis Verheyden, bijgenaamd de Witte, een jongen met wit haar uit Zichem die altijd in de problemen zit. Het boek beschrijft zijn streken, zijn conflicten met volwassenen en het harde leven van een arm gezin op het platteland.

Waar ligt Zichem?

Zichem ligt in het Hageland in Vlaams-Brabant en hoort bij de gemeente Scherpenheuvel-Zichem.

Is De Witte verfilmd?

Ja, twee keer: in 1934 door Jan Vanderheyden en in 1980 door Robbe De Hert als De Witte van Sichem.

Werd Ernest Claes veroordeeld na de oorlog?

Nee. Hij zat in 1944 drie maanden in voorarrest op beschuldiging van collaboratie, maar werd vrijgesproken.