Willem Elsschot

Willem Elsschot (1882–1960) is de schrijver van Kaas, Lijmen en Het dwaallicht: korte, ironische romans over gewone mensen met grote dromen. Hij leidde een dubbelleven als directeur van een Antwerps reclamebureau en als schrijver, en zijn werk geldt als een hoogtepunt van de Nederlandstalige literatuur. Zijn boeken zijn kort, en daardoor ook een goede instap in de klassieken.

Leven

Willem Elsschot was het pseudoniem van Alfons de Ridder, geboren op 7 mei 1882 in Antwerpen, als zoon van een bakker. Hij studeerde handelswetenschappen en werkte daarna in Parijs, Rotterdam en Brussel voordat hij zich in Antwerpen vestigde. Daar richtte hij een eigen reclamebureau op, dat hij tot op hoge leeftijd leidde. Het schrijven deed hij ernaast, en vaak met lange pauzes.

Zijn eerste roman, Villa des Roses (1913), speelt in een Parijs pension en is gebaseerd op zijn eigen tijd in die stad. Daarna bleef hij jarenlang stil. In 1924 verscheen Lijmen, over de oplichterspraktijken van een uitgever van een reclameblad. De grote stroom kwam in de jaren dertig, met Kaas (1933), Tsjip (1934), Pensioen (1937) en Het been (1938), het vervolg op Lijmen. Zijn laatste novelle, Het dwaallicht, verscheen in 1946. Elsschot overleed op 31 mei 1960 in Antwerpen.

Stijl en thema's

Elsschot schreef sober, precies en zonder een woord te veel. Hij hield niet van mooischrijverij; elke zin moest functioneel zijn. Juist die beheersing geeft zijn verhalen hun kracht: de humor is droog, de ontroering komt onverwacht.

Zijn hoofdpersoon is vaak Frans Laarmans, een kleine kantoorbediende die droomt van een beter leven, maar telkens tegen zijn eigen beperkingen en de harde regels van de zakenwereld aanloopt. In Kaas wordt hij vertegenwoordiger in Edammer kaas, maar hij durft de kaas eigenlijk niet te verkopen. In Lijmen is hij de assistent van de handige zakenman Boorman, die mensen overhaalt tot het kopen van advertenties en tijdschriften die ze niet nodig hebben. Elsschot kende die wereld van binnenuit door zijn eigen reclamebureau.

Ook als dichter is hij bekend. Zijn gedicht Het huwelijk bevat de vaak geciteerde regels 'Want tusschen droom en daad / staan wetten in den weg en praktische bezwaren'.

Belangrijkste werken

Lees meer over zijn bekendste boek op de pagina over Kaas. Villa des Roses en Kaas werden allebei verfilmd.

Waar begin je?

• Instappen: Kaas. Kort (ruim honderd bladzijden), grappig en tragisch tegelijk. Een veelgekozen boek voor de literatuurlijst.
• Daarna: Lijmen en Het been, die samen het verhaal van Boorman en Laarmans vertellen.
• Ontroerend: Het dwaallicht, over Laarmans die op een avond drie Afghaanse matrozen helpt een meisje te vinden.
• Poëzie: zijn verzamelde gedichten, waaronder Het huwelijk.

Vergelijkbare ironie en eenvoud vind je bij de Nederlandse tijdgenoot Nescio. Wie verder wil met Vlaamse literatuur, kan doorgaan met Louis Paul Boon en Hugo Claus.

Willem Elsschot in de bibliotheek

Het werk van Elsschot is in vrijwel elke bibliotheek aanwezig, vaak in een bundeling van zijn verzamelde werk of in losse pockets. Omdat zijn boeken kort zijn, worden ze veel gelezen voor school; reserveren kan rond toetsperiodes handig zijn. Een deel van zijn werk is als e-book of luisterboek te leen via e-books lenen bij de online bibliotheek. Zijn teksten zijn ook digitaal te raadplegen in de collectie van de DBNL.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Kaas over?

Kantoorbediende Frans Laarmans wordt algemeen vertegenwoordiger voor Edammer kaas. Hij huurt een kantoor en bedenkt een firmanaam, maar verkoopt bijna niets. Het boek is een ironisch portret van iemand die boven zijn stand wil leven.

Wie was Willem Elsschot echt?

Zijn echte naam was Alfons de Ridder. Hij was directeur van een reclamebureau in Antwerpen en schreef onder het pseudoniem Willem Elsschot.

Is Kaas geschikt voor de leeslijst?

Ja. Het boek is kort, helder geschreven en biedt veel om over te schrijven, zoals de ironie en de rol van de verteller.

Wat betekent 'tussen droom en daad'?

Het komt uit het gedicht Het huwelijk: 'Want tusschen droom en daad / staan wetten in den weg en praktische bezwaren'. De regels worden vaak geciteerd om aan te geven dat plannen stranden op de praktijk.