Kaas

Kaas van Willem Elsschot is een korte, droogkomische roman over een Antwerpse kantoorklerk die zakenman wil worden in Edammer kaas. Het is een van de bekendste en meest vertaalde Vlaamse boeken. Met weinig woorden vertelt Elsschot een verhaal over ambitie, schaamte en zelfoverschatting dat je makkelijk in een avond uitleest.

Waar gaat Kaas over?

Frans Laarmans werkt als klerk bij de General Marine and Shipbuilding Company in Antwerpen. Hij heeft een vrouw, Fine, twee kinderen en een bescheiden, voorspelbaar leven. Via zijn broer, die dokter is, komt hij in contact met de rijke Van Schoonbeke, die hem meeneemt naar een kring van welgestelde, belangrijke heren. Laarmans voelt zich daar klein.

Dan krijgt hij de kans om handelaar te worden: hij kan de vertegenwoordiger worden van een Nederlandse kaasfirma. Eindelijk kan hij laten zien dat hij meer is dan een klerk. Het boek beschrijft met veel humor wat er gebeurt als een man zich iets voorneemt waar hij totaal niet geschikt voor is.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Het boek begint met de dood van Laarmans' moeder. Op de begrafenis en de avonden daarna zit hij tussen de heren van Van Schoonbeke, die hem nauwelijks serieus nemen. Via Van Schoonbeke komt hij in contact met Hornstra, een kaashandelaar uit Amsterdam, die hem het alleenvertegenwoordigerschap van zijn Edammer kazen voor België en Luxemburg aanbiedt.

Laarmans neemt geen ontslag, maar laat zich door zijn broer ziek melden. Hij richt een firma op met een indrukwekkende naam (GAFPA), laat briefpapier drukken, koopt een bureau en een schrijfmachine en denkt lang na over de inrichting van zijn kantoor. Intussen komt er een grote partij kaas aan, die in een pakhuis wordt opgeslagen. Laarmans weet niet hoe hij moet verkopen, durft niemand te benaderen en schuift alles voor zich uit. Hij huurt een paar vertegenwoordigers in, maar die verkopen vrijwel niets.

Langzaam groeit de schaamte. Laarmans kan de kaas niet kwijt en wil er zelfs niet meer aan denken. Uiteindelijk geeft hij toe dat hij heeft gefaald, regelt hij de zaak met Hornstra en keert hij terug naar zijn kantoor op de scheepswerf. Thuis steunen zijn vrouw en kinderen hem. Hij is weer de klerk die hij was, en voelt zich daar vreemd genoeg opgelucht over.

Thema's en motieven

• Ambitie en zelfoverschatting. Laarmans wil iemand zijn, maar heeft er het karakter niet voor.
• Schijn en wezen. Briefpapier, een firmanaam en een bureau zijn belangrijker voor hem dan de verkoop zelf.
• Klasse. Laarmans voelt zich minderwaardig tegenover de rijke heren rond Van Schoonbeke.
• Familie. Fine en de kinderen zijn nuchter en loyaal; thuis is het veilige tegenwicht.
• De kaas zelf. De ronde Edammers worden een symbool van Laarmans' falen, steeds groter en onontkoombaarder.

Personages

• Frans Laarmans: de hoofdpersoon en ik-verteller, klerk met grote dromen en weinig daadkracht.
• Fine: zijn vrouw, praktisch en kritisch.
• Jan en Ida: zijn kinderen.
• Van Schoonbeke: de rijke kennis die hem in contact brengt met de kaashandel.
• Hornstra: de Amsterdamse kaashandelaar.
• De broer van Laarmans: dokter, die hem ziek meldt.

Stijl

Elsschot schrijft kort, zakelijk en ironisch. Geen woord staat er te veel. De humor zit in de manier waarop Laarmans zichzelf beschrijft: hij is eerlijk over zijn onzekerheid en zijn kleine trucjes, waardoor je tegelijk lacht en met hem meeleeft. Laarmans komt ook voor in andere boeken van Elsschot, zoals Lijmen en Het tankschip.

Ontvangst en verfilming

Kaas werd een groot succes en is in tientallen talen vertaald. In 1999 maakte Orlow Seunke er een televisiefilm van, met Josse De Pauw als Frans Laarmans. Het boek wordt ook regelmatig op toneel gebracht. In Vlaanderen en Nederland staat het op veel literatuurlijsten.

Waarom lees je het vandaag nog?

Wie ooit iets groots wilde beginnen en daarna begon te twijfelen, herkent zich in Laarmans. Het boek gaat over de kloof tussen dromen en doen, en over hoe het voelt om te falen. Bovendien is het kort en erg grappig.

Tips voor je boekverslag

• Bespreek waarom Laarmans geen kaas verkoopt: komt dat door de kaas of door hemzelf?
• Leg uit welke rol het kantoor, het bureau en de firmanaam spelen.
• Zoek voorbeelden van ironie in de stijl.
• Bespreek de rol van de moeder, wier dood aan het begin staat.
• Vergelijk Laarmans met Frits van Egters uit De Avonden, een andere kantoorklerk.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook als e-book of luisterboek. Van Elsschot lees je ook Villa des Roses. Meer werken uit deze periode vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Kaas over?

Een Antwerpse kantoorklerk, Frans Laarmans, wordt vertegenwoordiger in Edammer kaas, maar slaagt er niet in iets te verkopen.

Wanneer verscheen Kaas?

Het boek verscheen in 1933.

Is Kaas verfilmd?

Ja, in 1999 maakte Orlow Seunke een televisiefilm, met Josse De Pauw als Frans Laarmans.

Is Kaas geschikt als eerste literaire boek?

Ja. Het is kort, helder geschreven en grappig, maar biedt toch genoeg stof voor een boekverslag.