De Avonden

De Avonden is de debuutroman van Gerard Reve en een van de bekendste Nederlandse romans van de twintigste eeuw. Het boek volgt tien avonden uit het leven van de 23-jarige kantoorklerk Frits van Egters, in het grauwe Amsterdam vlak na de Tweede Wereldoorlog. Er gebeurt weinig, en juist dat maakt het boek zo bijzonder.

Waar gaat De Avonden over?

Frits van Egters woont nog bij zijn ouders. Overdag werkt hij op een kantoor, maar over dat werk lees je bijna niets: het boek speelt zich af op de avonden, in de periode tussen Kerst en Oudejaarsavond. Frits bezoekt vrienden, zijn broer Joop, zit thuis aan tafel met zijn vader en moeder en loopt door de koude stad. Hij praat veel, maakt wrange grappen en let scherp op kleine lichamelijke details van anderen, zoals kaalheid.

Onder die oppervlakte zit verveling en een gevoel van leegte. Frits probeert zijn tijd zinvol te besteden, maar weet niet goed hoe. Wie het boek leest, merkt dat het niet om spanning draait, maar om een stemming: die van een generatie jongeren die na de oorlog vastzit tussen ouderlijk huis, saai werk en een onzekere toekomst.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Het boek bestaat uit tien hoofdstukken, één per avond. Elke dag begint Frits met het voornemen er iets van te maken; elke avond verloopt anders dan gepland. Hij bezoekt onder meer zijn vrienden en zijn broer Joop en diens vrouw. In de gesprekken gaat het vaak over alledaagse onderwerpen, maar Frits stuurt ze graag richting kaalheid, ziekte en aftakeling. Hij vertelt gruwelijke of absurde verhalen en test hoe anderen reageren.

Thuis ergert Frits zich aan zijn ouders: aan de manier waarop zijn vader eet, aan de herhaalde opmerkingen van zijn moeder, aan het geluid van de radio. Tegelijk voelt hij medelijden met hen. Tussendoor droomt hij; die dromen zijn vaak vreemd en beklemmend en vormen een belangrijk deel van het boek.

Op de laatste avond, oudejaarsavond, zit Frits met zijn ouders thuis. Er gebeurt niets groots, maar hij komt tot een soort berusting. Het boek eindigt met de bekende woorden "Het is gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven." Frits lijkt vrede te hebben met het idee dat zijn leven, hoe klein ook, door iets of iemand wordt waargenomen.

Thema's en motieven

• Verveling en zinloosheid. Frits wil zijn tijd niet verspillen, maar weet niet waarmee hij hem moet vullen. Het boek wordt vaak in verband gebracht met het naoorlogse gevoel van leegte.
• Tijd. Frits kijkt voortdurend op de klok en telt de uren. De strakke opbouw van tien avonden versterkt dat gevoel.
• Kaalheid en lichamelijk verval. Een terugkerend motief: Frits ziet overal tekenen van ouderdom en aftakeling, ook bij zijn eigen vader.
• Ouders en kind. De verhouding met zijn ouders schommelt tussen ergernis en tederheid.
• Dromen. De droomscènes laten zien wat Frits niet uitspreekt: angst, schuld en verlangen.
• Geloof en troost. Het slot heeft een religieuze ondertoon, die vooruitwijst naar het latere werk van Reve.

Personages

• Frits van Egters: hoofdpersoon, 23 jaar, kantoorklerk. Ironisch, observerend, soms wreed, maar ook eenzaam en kwetsbaar.
• Vader en moeder van Egters: eenvoudige, wat oudere mensen. De vader is hardhorend; de moeder probeert het gezellig te maken.
• Joop: de oudere broer van Frits, getrouwd en het huis uit.
• Vrienden zoals Louis, Viktor en Jaap: met hen voert Frits zijn gesprekken vol grappen en morbide verhalen.

Stijl

Reve schrijft in een sobere, precieze stijl met lange, haast ambtelijke zinnen en veel dialoog. Hij beschrijft alledaagse handelingen tot in detail: het zetten van thee, het aantrekken van een jas, het weer. Dat effect is soms komisch, soms beklemmend. Het perspectief ligt bij Frits (personale verteller), waardoor je alles door zijn ogen ziet. De humor is droog en vaak zwart.

Ontvangst en verfilming

Bij verschijning was het boek omstreden: sommige critici vonden het somber en ongepast, anderen zagen er meteen een meesterwerk in. Reve kreeg er in 1947 de Reina Prinsen Geerligsprijs voor. Later groeide De Avonden uit tot een vast onderdeel van de literatuurlijst. In 1989 verscheen een verfilming door Rudolf van den Berg, met Thom Hoffman als Frits.

Waarom lees je het vandaag nog?

Het gevoel dat Frits heeft, kennen veel jongeren nog steeds: thuis wonen, niet weten wat je met je leven wilt, dagen die op elkaar lijken. Het boek laat zien dat je over "niets" een spannend en grappig verhaal kunt schrijven. Bovendien is de rond de jaarwisseling gesitueerde roman een mooi boek om in december te lezen.

Tips voor je boekverslag

• Let op de opbouw: tien avonden, steeds hetzelfde patroon. Wat verandert er toch?
• Verzamel voorbeelden van het motief kaalheid en verklaar waarom Frits daar zo mee bezig is.
• Vergelijk de dromen met de gewone scènes. Wat vertellen ze over Frits?
• Bespreek het slot: is het einde hoopvol of juist berustend?
• Zoek het boek bij de bibliotheek of leen het als e-book. Meer leesadvies vind je bij leestips.

Wil je het boek vergelijken met andere naoorlogse romans, kijk dan naar De donkere kamer van Damokles of Het bittere kruid, of terug naar het overzicht van klassiekers.

Veelgestelde vragen

Wanneer verscheen De Avonden?

Het boek verscheen in 1947 bij De Bezige Bij. Gerard Reve publiceerde het onder de naam Simon van het Reve.

Hoe eindigt De Avonden?

Op oudejaarsavond komt Frits tot een stille berusting. Het boek sluit af met de zinnen "Het is gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven."

Is De Avonden verfilmd?

Ja. In 1989 maakte Rudolf van den Berg een film van het boek, met Thom Hoffman in de rol van Frits van Egters.

Is De Avonden geschikt voor de literatuurlijst?

Ja, het is een van de meest gekozen klassiekers op de havo en het vwo. Het boek is niet dik en goed te lezen, maar biedt veel stof voor analyse.