Oeroeg

Oeroeg is het debuut van Hella Haasse en een van de bekendste boeken over Nederlands-Indië. De novelle vertelt over de vriendschap tussen een Nederlandse jongen en zijn Indonesische leeftijdgenoot Oeroeg, en over hoe die vriendschap kapotgaat aan de koloniale verhoudingen. Het boek begint met de beroemde zin "Oeroeg was mijn vriend."

Waar gaat Oeroeg over?

De verteller, wiens naam we niet te weten komen, groeit op op de theeonderneming Kebon Djati op West-Java, waar zijn vader administrateur is. Zijn beste vriend is Oeroeg, de zoon van de mandoer (opzichter) Deppoh. De jongens spelen samen, ontdekken de natuur en zijn onafscheidelijk.

Naarmate ze ouder worden, merken ze dat ze niet gelijk zijn. De verteller is een Nederlandse jongen met alle kansen, Oeroeg een Indonesische jongen die steeds weer tegen grenzen aanloopt. De verteller kijkt als volwassene terug en probeert te begrijpen hoe de vriendschap verloren ging. Het boek gaat over vriendschap, ongelijkheid en de vraag waar je thuishoort.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

De jongens maken een uitstapje naar een meer in de bergen, Telaga Hideung (het zwarte meer). Daar gaat het mis: de verteller valt uit een bootje en Deppoh springt in het water om hem te redden. Deppoh verdrinkt. Uit schuldgevoel betaalt de vader van de verteller de schoolopleiding van Oeroeg.

Beide jongens gaan naar school in Soekaboemi en wonen in het pension van Lida, een Nederlandse vrouw die Oeroeg onder haar hoede neemt. Zij hoopt dat hij arts wordt. De verteller ziet hoe Oeroeg zich steeds meer gaat gedragen als een Europeaan, maar ook hoe hij wordt buitengesloten. Na de middelbare school gaan beide jongens verder studeren, maar hun wegen scheiden. Oeroeg raakt betrokken bij de nationalistische beweging en wijst alles af wat Nederlands is, ook zijn vroegere vriend. Na een laatste vijandige ontmoeting vertrekt de verteller naar Nederland.

Na de Tweede Wereldoorlog en de Japanse bezetting keert de verteller terug naar Indië, tijdens de eerste politionele actie. Bij Telaga Hideung ontmoet hij een gewapende Indonesiër, van wie hij denkt dat het Oeroeg is. De man zegt dat hij moet vertrekken en verdwijnt in de bosjes. De verteller weet nooit zeker of het Oeroeg was, en beseft dat hij zijn vriend eigenlijk nooit echt heeft gekend.

Thema's en motieven

• Vriendschap. De kern van het verhaal: een jeugdvriendschap die niet bestand blijkt tegen de werkelijkheid.
• Koloniale ongelijkheid. Het verschil in kansen tussen de twee jongens laat zien hoe het koloniale systeem werkte.
• Identiteit en thuis. De verteller voelt zich thuis in Indië, maar hoort er volgens Oeroeg niet bij.
• Schuld. De dood van Deppoh en de manier waarop Nederlanders met Indonesiërs omgingen, roepen schuldvragen op.
• Het meer. Telaga Hideung is de plek van het ongeluk en van de laatste ontmoeting: het verhaal keert er steeds naar terug.

Personages

• De verteller: Nederlandse jongen, later volwassen man, die terugkijkt op zijn jeugd.
• Oeroeg: zijn Indonesische jeugdvriend, intelligent en steeds meer afstandelijk.
• Deppoh: Oeroegs vader, die verdrinkt bij de redding van de verteller.
• De vader van de verteller: administrateur van de onderneming.
• Lida: de Nederlandse vrouw die zich om Oeroeg bekommert.
• Gerard Stokman: een werknemer op de onderneming, liefhebber van de jacht en de natuur.

Stijl

Haasse schrijft helder en beeldend, met veel aandacht voor het landschap en de natuur van Java. De verteller is een ik-figuur die achteraf vertelt en steeds probeert te begrijpen wat er is gebeurd. Daardoor is het verhaal persoonlijk en weemoedig. Het boek is kort, zodat je het in een of twee avonden kunt lezen.

Ontvangst en verfilming

Haasse won met het anonieme manuscript een prijsvraag voor het Boekenweekgeschenk, en het boek werd meteen een succes. Het is in veel talen vertaald en wordt nog altijd op scholen gelezen. In 1993 verscheen een verfilming van Hans Hylkema, internationaal bekend als Going Home. Later schreef Haasse nog vele grote romans, onder andere over Indië, zoals Heren van de thee (1992).

Waarom lees je het vandaag nog?

Het boek gaat over thema's die nog altijd spelen: ongelijkheid, racisme, dekolonisatie en de vraag waar je thuishoort. Het koloniale verleden van Nederland staat de laatste jaren volop in de belangstelling, en Oeroeg laat dat verleden zien door de ogen van twee kinderen.

Tips voor je boekverslag

• Bespreek de eerste zin "Oeroeg was mijn vriend": waarom staat die in de verleden tijd?
• Leg uit hoe de vriendschap verandert en waarom.
• Bespreek de rol van Telaga Hideung in het verhaal.
• Vergelijk het boek met Max Havelaar of Het land van herkomst, die ook over Indië gaan.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook als e-book en luisterboek. Meer over de Boekenweek en het geschenk lees je in de rubriek lezen. Meer naoorlogse boeken vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Waarom verscheen Oeroeg anoniem?

Het boek werd ingezonden voor een prijsvraag voor het Boekenweekgeschenk van 1948. De eerste druk verscheen zonder naam; vanaf de tweede druk staat Hella Haasse als schrijfster vermeld.

Wie is de verteller van Oeroeg?

De verteller is een naamloze Nederlandse jongen, de zoon van de administrateur van de theeonderneming Kebon Djati. Hij vertelt als volwassene terug.

Hoe eindigt Oeroeg?

De verteller ontmoet bij het meer Telaga Hideung een gewapende man, die misschien Oeroeg is. Die zegt dat hij moet vertrekken. De verteller weet nooit zeker of het zijn vriend was.

Is Oeroeg verfilmd?

Ja, in 1993 door Hans Hylkema.