Nijntje

Nijntje van Dick Bruna is het beroemdste Nederlandse prentenboekpersonage. Het eerste boekje over het kleine witte konijn verscheen in 1955; daarna volgden tientallen deeltjes. Met hun heldere lijnen, felle kleuren en korte rijmpjes zijn de boekjes speciaal gemaakt voor peuters. Buiten Nederland heet ze Miffy.

Waar gaat Nijntje over?

Nijntje is een klein konijn dat met haar vader en moeder Pluis woont. In elk boekje beleeft ze iets wat jonge kinderen kennen: naar school gaan, naar zee, naar de dierentuin, logeren bij opa en oma, ziek zijn, jarig zijn of spelen in de sneeuw. Er gebeurt nooit iets engs of ingewikkelds. Het spannendste is vaak een klein probleem dat aan het eind is opgelost.

Volgens Bruna ontstond het eerste verhaal toen hij zijn zoontje van een jaar een verhaaltje vertelde over een konijntje dat ze in de duinen bij Egmond aan Zee hadden gezien. Andere bronnen noemen een knuffelkonijn als inspiratie.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je in grote lijnen wat er in de boekjes gebeurt.

In het eerste boekje uit 1955 krijgen meneer en mevrouw Pluis een kindje: nijntje. Daarna volgden boekjes over alledaagse avonturen, zoals nijntje in de dierentuin, nijntje aan zee, nijntje op school en nijntje in het ziekenhuis. Er zijn ook boekjes over moeilijkere onderwerpen. In lieve oma pluis overlijdt de oma van nijntje, en leert de lezer hoe nijntje en haar familie afscheid nemen. Zo helpen de boekjes peuters ook om grote gebeurtenissen te begrijpen.

In 2014 maakte Bruna bekend dat hij geen nieuwe nijntjeboeken meer zou maken. Hij overleed in 2017.

Thema's en motieven

• Alledaagse ervaringen. Elk boekje gaat over iets wat een peuter zelf meemaakt of gaat meemaken.
• Geborgenheid. Nijntje heeft altijd haar ouders, opa en oma en vriendjes om zich heen.
• Eerste keren. Voor het eerst naar school, naar zee of naar het ziekenhuis.
• Afscheid en verlies. In enkele boekjes, zoals over de dood van oma pluis, komen zwaardere onderwerpen voorzichtig aan bod.

Personages

• nijntje pluis: het kleine witte konijn, nieuwsgierig en vrolijk.
• vader en moeder pluis: haar ouders.
• opa en oma pluis: haar grootouders.
• tante trijn en oom vliegenier: familieleden die op bezoek komen of iets bijzonders laten zien.
• Vriendjes: onder anderen aagje, snuffie, boris en barbara beer en betje big.

Bruna schreef alle namen met een kleine letter, ook die van nijntje zelf.

Stijl

Bruna werkte met een strenge vorm. Elk boekje heeft 24 pagina's: links staan vier regels rijmende tekst, rechts een prent. De figuren hebben dikke zwarte contouren en zijn bijna altijd van voren getekend, zodat het lijkt alsof nijntje de kijker aankijkt. Bruna gebruikte maar een paar kleuren: rood, geel, blauw en groen, later aangevuld met onder meer bruin. Alles wat niet nodig is, laat hij weg. Daardoor kunnen heel jonge kinderen de prenten makkelijk lezen.

Ook het formaat is bewust gekozen: de boekjes zijn klein, zodat een peuter ze zelf kan vasthouden. Bruna was als grafisch ontwerper beïnvloed door moderne kunstenaars als Henri Matisse, en dat zie je aan de vlakke kleuren en eenvoudige vormen.

Ontvangst en bewerkingen

Nijntje werd een wereldwijd succes en is in tientallen talen vertaald. Omdat de naam nijntje in andere talen lastig uit te spreken is, heet ze internationaal Miffy. Er zijn ook dialectvertalingen, bijvoorbeeld in het Haags, Gronings, Twents en Papiaments.

Er kwamen meerdere tv-series, onder meer nijntje de originele serie (1992–1993) en nijntjes avonturen groot en klein (2015–2018). In 2013 verscheen nijntje de film, geregisseerd door Hans Perk. Daarnaast zijn er musicals met muziek van Joop Stokkermans en teksten van Ivo de Wijs. In Utrecht, de stad van Bruna, staat het nijntje museum, dat in 2006 opende als Dick Bruna huis.

Waarom lees je het vandaag nog?

De boekjes zijn vaak het eerste boek dat een kind leert kennen. Ze zijn kort, rustig en herkenbaar, en de rijmpjes nodigen uit tot meelezen en meepraten. Bibliotheken gebruiken ze daarom veel bij BoekStart, het programma voor voorlezen aan baby's en peuters. Lees ook meer over voorlezen.

Tips voor je boekverslag of werkstuk

• Vergelijk een vroeg en een laat nijntjeboekje. Wat is er veranderd aan de tekening?
• Leg uit waarom de vaste vorm (24 pagina's, vier regels, één prent) goed werkt voor peuters.
• Bespreek hoe Bruna moeilijke onderwerpen behandelt, bijvoorbeeld in het boekje over oma pluis.
• Vergelijk nijntje met Jip en Janneke, een ander klassiek voorleesboek uit dezelfde tijd.
• Bezoek het nijntje museum in Utrecht of het werk van Bruna in het Centraal Museum.

De boekjes zijn te leen bij de bibliotheek, in de afdeling voor de allerkleinsten. Kinderen zijn meestal gratis lid; lees meer over het jeugdlidmaatschap. Meer jeugdboeken staan bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Wanneer verscheen het eerste nijntjeboek?

Het eerste boekje, nijntje, verscheen in 1955. Dick Bruna maakte daarna tientallen deeltjes.

Waarom heet nijntje in het buitenland Miffy?

De naam nijntje was in andere talen moeilijk uit te spreken. Daarom kreeg ze internationaal de naam Miffy.

Hoe is een nijntjeboekje opgebouwd?

Elk boekje heeft 24 pagina's. Links staan vier regels rijmende tekst en rechts een prent.

Waar staat het nijntje museum?

In Utrecht. Het opende in 2006 als Dick Bruna huis en heet sinds 2016 het nijntje museum.