Het stenen bruidsbed

Het stenen bruidsbed van Harry Mulisch gaat over een Amerikaanse tandarts die terugkeert naar Dresden, de stad die hij in 1945 als boordschutter van een bommenwerper mee heeft verwoest. Het is een compacte, intense roman over schuld, geweld en de vraag of je het verleden kunt ontvluchten. Het boek wordt gezien als een van Mulisch' belangrijkste vroege werken.

Waar gaat Het stenen bruidsbed over?

Norman Corinth is tandarts in Baltimore. In 1956 reist hij naar Dresden, in de DDR, voor een tandartsencongres. Elf jaar eerder vloog hij als boordschutter mee in een van de bommenwerpers die Dresden in februari 1945 in puin legden. Nu loopt hij door dezelfde stad, die nog vol ruïnes ligt.

Hij wordt begeleid door Hella Viebahn, een jonge vrouw die als gids voor het congres werkt. Corinth ontmoet verschillende mensen die op hun eigen manier over de oorlog praten, en wordt gedwongen terug te denken aan wat hij zelf heeft gedaan. Het boek stelt vragen over daders en slachtoffers, en over wie er schuld heeft aan oorlogsgeweld.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

In Dresden spreekt Corinth met de pensionhouder Ludwig, met zijn chauffeur Günther, die als lid van de Hitlerjugend Hitler nog heeft ontmoet, en met een West-Duitse collega, Schneiderhahn. Hella vertelt dat ze als communiste in een concentratiekamp heeft gezeten. Iedereen lijkt zijn eigen versie van het verleden te hebben.

Tussen de hoofdstukken door staan drie "zangen", geschreven in een plechtige stijl die doet denken aan Homerus. Daarin herbeleeft Corinth het bombardement op Dresden. Hij schoot toen ook op burgers die naar de rivier waren gevlucht. Corinth en Hella beginnen een verhouding. Voor Corinth voelt de liefdesdaad als een herhaling van het bombardement: de stad is zijn "stenen bruidsbed".

Corinth vraagt Hella uit te zoeken wat Schneiderhahn in de oorlog heeft gedaan, in de hoop een nazi te ontmaskeren. Het resultaat valt anders uit dan hij verwachtte. Woedend slaat Corinth zijn collega in elkaar en vlucht. Hij rijdt weg in de auto van Günther en crasht in een puinveld, waar het wrak in brand vliegt. Het is alsof hij Dresden nog één keer vernietigt.

Thema's en motieven

• Schuld. Corinth is een dader, maar voelt zich daar lange tijd niet zo. Het boek laat zien hoe moeilijk het is om je eigen schuld te erkennen.
• Daders en slachtoffers. Ook de geallieerden pleegden geweld tegen burgers; de grens tussen goed en fout is niet eenvoudig.
• Herhaling. Wat in 1945 gebeurde, herhaalt zich op een andere manier in 1956.
• Liefde en geweld. De verhouding met Hella is verbonden met de verwoesting van de stad.
• Mythologie. De zangen verbinden de oorlog met de Trojaanse oorlog uit de Ilias.

Personages

• Norman Corinth: Amerikaanse tandarts en voormalig boordschutter.
• Hella Viebahn: zijn gids, die zegt in een concentratiekamp te hebben gezeten.
• Schneiderhahn: West-Duitse tandarts van wie Corinth denkt dat hij een nazi was.
• Günther: Corinths chauffeur, vroeger lid van de Hitlerjugend.
• Ludwig: de eigenaar van het pension.

Stijl

Mulisch combineert realistische hoofdstukken met de hoogdravende, Homerische zangen. Dat contrast maakt het boek bijzonder. De opbouw volgt die van een Griekse tragedie: het noodlot voltrekt zich onontkoombaar. De taal is beeldend en soms zwaar van symboliek. Mulisch gebruikt mythologische verwijzingen om te laten zien dat oorlogsgeweld van alle tijden is.

Ontvangst

Het boek verscheen in een tijd waarin Nederlandse literatuur over de oorlog vooral over de Duitse bezetting ging. Dat Mulisch een Amerikaanse dader centraal stelde, was opvallend. De roman werd in verschillende talen vertaald. Mulisch zou later met De aanslag en De ontdekking van de hemel nog veel bekender worden.

Waarom lees je het vandaag nog?

Bombardementen op steden zijn helaas nog altijd actueel. Het boek laat zien dat oorlog ook van "de goede kant" slachtoffers maakt en dat daders daar soms jaren later pas mee worden geconfronteerd. Het is kort, maar biedt veel analysestof.

Tips voor je boekverslag

• Bespreek de opbouw met delen en zangen: wat is het effect van de afwisseling?
• Leg de titel uit: wat is het "stenen bruidsbed"?
• Zoek verwijzingen naar de Griekse mythologie en de Trojaanse oorlog.
• Bespreek of Corinth een dader, een slachtoffer of allebei is.
• Vergelijk het boek met De aanslag, waarin ook schuld en het verleden centraal staan.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, soms ook als e-book. Meer naoorlogse boeken vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Waar speelt Het stenen bruidsbed zich af?

Het verhaal speelt zich af in Dresden in 1956, met herinneringen aan het bombardement op de stad in februari 1945.

Wie is Norman Corinth?

Corinth is een Amerikaanse tandarts die in 1945 als boordschutter meevloog bij het bombardement op Dresden. Hij keert terug voor een congres.

Wat zijn de zangen in Het stenen bruidsbed?

Dat zijn drie tussenstukken in een plechtige stijl, naar het voorbeeld van Homerus. Ze beschrijven het bombardement op Dresden.

Wanneer verscheen het boek?

Het stenen bruidsbed verscheen in 1959 bij De Bezige Bij.