De ontdekking van de hemel

De ontdekking van de hemel is de grote roman van Harry Mulisch, een boek van bijna duizend bladzijden over vriendschap, liefde, wetenschap en God. Twee hemelse wezens kijken mee terwijl op aarde een kind wordt "gemaakt" dat een opdracht moet uitvoeren. Het boek werd in 2007 door lezers van NRC Handelsblad gekozen tot beste Nederlandse boek ooit.

Waar gaat De ontdekking van de hemel over?

Het boek opent in de hemel. Twee engelen bespreken een plan: de mensheid heeft door de moderne wetenschap het contact met God verloren, en de hemel wil het verbond met de mensen opzeggen. Daarvoor moeten de stenen tafelen met de Tien Geboden, ooit aan Mozes gegeven, terug naar de hemel. Om dat te bereiken sturen ze gebeurtenissen op aarde.

Op aarde ontmoeten twee mannen elkaar: de sterrenkundige Max Delius en de taalkundige Onno Quist. Ze worden onafscheidelijke vrienden. Wanneer ze allebei verliefd worden op de celliste Ada Brons, ontstaat er een driehoeksverhouding waaruit een kind voortkomt. Het boek volgt de vrienden, de vrouw en het kind, en laat zien hoe hun levens deel zijn van een groter plan.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Max is de zoon van een Joodse moeder, die in de oorlog omkwam, en een vader die collaboreerde. Onno komt uit een vooraanstaande protestantse familie en is een briljante, chaotische taalkundige. Ada heeft eerst een relatie met Max en daarna met Onno. Tijdens een reis naar Cuba slaapt ze kort na elkaar met allebei. Ze raakt zwanger; wie de vader is, is onduidelijk.

Ada trouwt met Onno, maar raakt na een auto-ongeluk in coma. Ze wordt in leven gehouden tot haar zoon Quinten is geboren. Onno vertrekt naar Rome en laat het kind bij Max en Ada's moeder Sophia achter. Quinten groeit op op een kasteel en blijkt een bijzonder, wijs kind dat geobsedeerd is door gebouwen en een geheimzinnige "poort". Max, die als astronoom bij de radiotelescoop van Westerbork werkt, wordt door een meteoriet getroffen en sterft, vlak bij het voormalige kamp waar zijn moeder op transport werd gezet.

Quinten gaat op zoek naar zijn vader Onno en reist naar Rome. Daar vindt hij via aanwijzingen de stenen tafelen in een kapel bij de Sancta Sanctorum. Samen met Onno reist hij naar Jeruzalem. In de rotskoepel op de Tempelberg verdwijnt Quinten met de tafelen naar de hemel. Zijn missie is voltooid. In de slotscène stellen de engelen vast dat het plan is geslaagd.

Thema's en motieven

• Wetenschap en religie. De moderne wetenschap heeft volgens de engelen de plaats van God ingenomen.
• Vriendschap. De vriendschap tussen Max en Onno is het hart van het boek.
• Toeval en voorbestemming. Wat voor de personages toeval lijkt, is in werkelijkheid door de hemel geregeld.
• De Tweede Wereldoorlog. Max' familiegeschiedenis verbindt het verhaal met de Holocaust.
• Getallen en symbolen. Het boek zit vol verwijzingen naar mythologie, Kabbala, astronomie en architectuur.

Personages

• Max Delius: sterrenkundige, charmant en rusteloos, met een beladen familiegeschiedenis.
• Onno Quist: taalkundige en later politicus, briljant en excentriek.
• Ada Brons: celliste, geliefde van Max en Onno.
• Quinten Quist: Ada's zoon, het kind met de opdracht.
• Sophia Brons: Ada's moeder, die Quinten mee opvoedt.
• De engelen: de vertellers in de raamvertelling.

Stijl

Het boek is een raamvertelling: de engelen bespreken en becommentariëren wat er op aarde gebeurt. Dat geeft het verhaal ironie en vaak humor. Mulisch schrijft beeldend en filosofisch, met lange gesprekken tussen Max en Onno over wetenschap, politiek en geschiedenis. Het boek bestaat uit vier delen en is lang, maar dankzij de spannende verhaallijn goed te volgen.

Ontvangst en verfilming

De roman werd een groot succes en wordt gezien als het hoofdwerk van Mulisch. In 2007 kozen lezers van NRC Handelsblad het tot beste Nederlandse boek aller tijden. In 2001 verscheen de Engelstalige verfilming The Discovery of Heaven van Jeroen Krabbé, met onder anderen Stephen Fry als Onno.

Waarom lees je het vandaag nog?

Het boek stelt grote vragen: is er iets als lotsbestemming, wat betekent wetenschap voor ons wereldbeeld, en wat is vriendschap waard? Het is een boek voor wie een uitdaging zoekt en zich graag laat meeslepen.

Tips voor je boekverslag

• Plan je leestijd goed: het boek telt bijna duizend bladzijden. Een luisterboek kan helpen.
• Leg uit wat de rol van de engelen is in de opbouw.
• Bespreek of de personages vrij zijn of door de hemel worden bestuurd.
• Kies een paar symbolen of motieven en verklaar ze.
• Vergelijk het boek met De aanslag: hoe komen toeval en schuld in beide boeken terug?

Het boek is te leen bij de bibliotheek en als e-book. Meer naoorlogse boeken vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Hoe dik is De ontdekking van de hemel?

Het boek telt bijna duizend bladzijden, afhankelijk van de editie. Het is een van de dikste klassiekers op de literatuurlijst.

Wie vertellen het verhaal?

Het verhaal wordt omlijst door gesprekken tussen engelen, die meekijken en commentaar geven op wat er op aarde gebeurt.

Wat is de opdracht van Quinten?

Quinten moet de stenen tafelen met de Tien Geboden terugbrengen naar de hemel. Daarmee zegt de hemel het verbond met de mensheid op.

Is De ontdekking van de hemel verfilmd?

Ja, in 2001 door Jeroen Krabbé, als The Discovery of Heaven, met onder anderen Stephen Fry.