Het sleutelkruid

Het sleutelkruid van Paul Biegel is een sprookjesachtig kinderboek over een oeroude koning die alleen in leven blijft zolang hij elke dag een spannend verhaal hoort. Dieren komen van heinde en verre om hem te vertellen, terwijl een wonderdokter op zoek is naar het enige kruid dat hem kan genezen. Het boek werd in 1965 bekroond als Kinderboek van het jaar en maakte Biegel in één klap bekend.

Waar gaat Het sleutelkruid over?

Koning Mansolein is de heerser over alle dieren. Hij woont in een koperen kasteel en is ongeveer duizend jaar oud. Op een dag blijkt dat zijn hart het dreigt te begeven. Een wonderdokter weet maar één middel: het sleutelkruid. Maar dat groeit ver weg en is heel moeilijk te vinden.

Zolang de dokter op zoek is, moet het hart van de koning blijven kloppen. Dat kan alleen als hij elke dag een spannend verhaal hoort. Dus komt er iedere avond een dier naar het kasteel om de koning iets te vertellen. Het boek bestaat zo uit een raamverhaal over de zieke koning, met daarin de verhalen van de dieren.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Het nieuws dat de koning verhalen nodig heeft, verspreidt zich door het rijk. Avond na avond verschijnt er een dier dat een verhaal vertelt, meestal over iets wat het zelf heeft meegemaakt. Na afloop blijven de vertellers als gast in het kasteel. Zo groeit er langzaam een gezelschap van dieren rond de koning. Een van de verhalen gaat over de koning zelf: hoe hij als kleine jongen aan de macht kwam in het dierenrijk.

Het wordt steeds spannender of de dokter op tijd terug zal zijn. Uiteindelijk komt hij terug met het sleutelkruid en wordt de koning gered. Uit dankbaarheid benoemt Mansolein alle dieren die hem verhalen hebben verteld tot leden van zijn nieuwe hofhouding.

Het einde is niet helemaal gesloten. Er gaan geruchten dat de koning later weer oorlog voerde met zijn vijanden, en het is onduidelijk of hij nog leeft, want misschien had de dokter geen kruid meer over.

Thema's en motieven

• De kracht van verhalen. Verhalen houden de koning letterlijk in leven. Het boek is zo een eerbetoon aan vertellen en luisteren.
• Tijd en sterfelijkheid. Ook een koning van duizend jaar is niet onsterfelijk.
• Macht. Hoe kwam Mansolein aan zijn troon, en wat is een goede heerser?
• Gemeenschap. De vertellende dieren vormen samen een nieuwe hofhouding.

Personages

• Koning Mansolein: de oeroude koning van alle dieren, die in een koperen kasteel woont.
• De wonderdokter: hij weet dat alleen het sleutelkruid helpt en gaat ernaar op zoek.
• De vertellende dieren: elke avond een ander dier, dat een eigen verhaal meebrengt en daarna aan het hof blijft.

Stijl

Biegel schrijft in een plechtige, sprookjesachtige toon met humor en vaart. De raamvertelling doet denken aan de verhalen van Duizend-en-één-nacht, waarin Sheherazade elke nacht een verhaal vertelt om in leven te blijven. Hier is het juist de luisteraar die door de verhalen wordt gered. De verhalen van de dieren verschillen sterk van toon: grappig, spannend of ontroerend. Dat maakt het boek geschikt om hoofdstuk voor hoofdstuk voor te lezen.

Ontstaan en ontvangst

Begin jaren zestig vroeg Rolf van Ulzen, directeur van Uitgeverij Holland, Biegel om verhalen voor een reeks kinderverhalen. Biegel voegde een aantal onafgemaakte verhalen samen tot één boek. Van Ulzen was eerst teleurgesteld, omdat hij losse verhalen verwachtte, maar na veertig bladzijden vond hij het manuscript meesterlijk. Het boek verscheen buiten de reeks en werd een groot succes.

In 1965 werd het verkozen tot Kinderboek van het jaar. Bij het vijftigjarig bestaan van de kinderboekenprijzen in 2004 werd het genomineerd voor de Griffel der Griffels, de prijs voor het beste kinderboek van een halve eeuw.

Waarom lees je het vandaag nog?

Het sleutelkruid gaat over iets tijdloos: waarom mensen (en dieren) verhalen nodig hebben. De vorm van een verhaal in een verhaal is een goede eerste kennismaking met een klassieke vertelwijze. Wie het boek leuk vindt, kan doorlezen met De kleine kapitein, een ander bekend boek van Biegel.

Tips voor je boekverslag

• Leg uit wat een raamvertelling is en hoe die in dit boek werkt.
• Kies je favoriete dierenverhaal en vertel waarom het je aanspreekt.
• Vergelijk het boek met Duizend-en-één-nacht: wat is hetzelfde en wat is anders?
• Bespreek het open einde. Leeft de koning nog, denk jij?
• Vergelijk het met een ander sprookjesachtig boek, zoals De brief voor de koning of De kleine Johannes.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, en geschikt om hardop voor te lezen; lees meer over voorlezen. Meer jeugdklassiekers staan bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Wie schreef Het sleutelkruid?

Paul Biegel (1925–2006). Het boek verscheen in 1964 bij Uitgeverij Holland in Haarlem.

Waar gaat Het sleutelkruid over?

Over de oeroude koning Mansolein, die alleen in leven blijft zolang hij elke dag een spannend verhaal hoort, tot de dokter terugkomt met het geneeskrachtige sleutelkruid.

Welke prijs won Het sleutelkruid?

Het werd in 1965 bekroond als Kinderboek van het jaar, de voorloper van de Gouden Griffel.

Wat is een raamvertelling?

Een verhaal waarin andere verhalen worden verteld. In Het sleutelkruid is het raamverhaal dat van de zieke koning, en de dieren vertellen de verhalen daarbinnen.