Turks fruit

Turks fruit van Jan Wolkers is een van de meest gelezen Nederlandse romans ooit. Een jonge beeldhouwer vertelt over zijn hartstochtelijke liefde voor Olga, het meisje met het rode haar. Het boek is rauw, grappig, ontroerend en zeer openhartig over seks, en werd een symbool van de vrijere jaren zestig.

Waar gaat Turks fruit over?

De verteller is een Amsterdamse beeldhouwer. Hij is ongelukkig: Olga, de grote liefde van zijn leven, heeft hem verlaten. Hij leidt een wild leven met veel vrouwen, maar kan haar niet vergeten. Dan begint hij terug te kijken. Hij vertelt hoe hij Olga leerde kennen, hoe ze verliefd werden, trouwden en een vrij, uitbundig leven leidden.

Tegenover de vrijheid van het jonge stel staat Olga's moeder, een benauwende, burgerlijke vrouw die de verteller verafschuwt. Het boek gaat over grote liefde, over het verzet tegen burgerlijkheid en over verlies. Wie verwacht dat het alleen om seks draait, wordt verrast door het verdriet dat eronder ligt.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

De verteller ontmoet Olga als hij haar een lift geeft wanneer ze staat te liften. Ze worden verliefd en trouwen. Ze leven in een klein atelier in Amsterdam, zonder geld, maar gelukkig. Hij maakt beelden, zij is zijn inspiratie en model. Hun liefde is lichamelijk, speels en grenzeloos. Olga's moeder probeert zich steeds met hun leven te bemoeien en wil dat Olga een "nette" man had genomen.

Na een tijd gaat het mis. Olga gedraagt zich steeds vreemder, raakt rusteloos en verlaat hem uiteindelijk voor een andere man. De verteller blijft verscheurd achter. Jaren later ziet hij haar terug. Ze blijkt een hersentumor te hebben, wat een deel van haar gedrag verklaart. Hij bezoekt haar maandenlang bijna dagelijks in het ziekenhuis. Als ze haar haar verliest, koopt hij een rode pruik voor haar. Ook het snoepje Turks fruit speelt in deze laatste periode een rol. Olga takelt snel af en sterft. De verteller blijft alleen achter met zijn herinneringen.

Thema's en motieven

• Liefde en verlies. De kern van het boek: een allesverslindende liefde, en het verdriet als die verdwijnt.
• Lichamelijkheid. Seks, ziekte, lichaamsvloeistoffen en dood worden zonder schaamte beschreven.
• Verzet tegen burgerlijkheid. Olga's moeder staat voor alles waar de verteller tegen is: fatsoen, hypocrisie en controle.
• Dood en vergankelijkheid. Het lichaam is bron van genot én van verval.
• Kunst. Als beeldhouwer probeert de verteller schoonheid te vangen, net zoals hij Olga probeert vast te houden.

Personages

• De verteller: beeldhouwer, impulsief, grofgebekt, maar ook teder en kwetsbaar.
• Olga: zijn grote liefde, levendig, speels en onvoorspelbaar.
• Olga's moeder: burgerlijk, bemoeizuchtig en de "vijand" van de verteller.
• Olga's vader: een stillere figuur, met wie de verteller beter overweg kan.

Stijl

Wolkers schrijft in een directe, beeldende en soms schokkende stijl. Hij gebruikt spreektaal en schuwt grofheid niet. Tegelijk is het boek poëtisch, met prachtige beschrijvingen van de natuur, het lichaam en kleuren. De opbouw is grotendeels een terugblik: de verteller begint bij het einde van de relatie en vertelt daarna hoe het zo gekomen is.

Ontvangst en verfilming

Het boek veroorzaakte bij verschijning ophef vanwege de openhartige seksscènes, maar werd een enorme bestseller. In 1973 verfilmde Paul Verhoeven het boek, met Rutger Hauer als de beeldhouwer (in de film Erik genoemd) en Monique van de Ven als Olga. De film werd een van de meest bekeken Nederlandse films ooit en werd in 1999 uitgeroepen tot beste Nederlandse film van de eeuw. Hij werd ook genomineerd voor een Oscar.

Waarom lees je het vandaag nog?

Het boek laat zien hoe radicaal anders de jaren zestig waren dan de jaren vijftig. Daarnaast is het een van de mooiste liefdesverhalen uit de Nederlandse literatuur. Let op: het boek bevat expliciete beschrijvingen van seks en ziekte.

Tips voor je boekverslag

• Bespreek de opbouw: waarom begint het boek bij het einde van de relatie?
• Leg uit welke rol Olga's moeder speelt.
• Bespreek de titel: wat betekent het Turks fruit voor de verteller en Olga?
• Vergelijk het boek met de film van Verhoeven.
• Vergelijk het met andere boeken uit de jaren zestig, zoals Ik Jan Cremer.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook als e-book en luisterboek. Meer naoorlogse boeken vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Wat betekent de titel Turks fruit?

Turks fruit is een zoet, kleverig snoepje. Het komt voor in de laatste periode van Olga's leven en verbindt zoetheid met ziekte en verval.

Hoe eindigt Turks fruit?

Olga blijkt een hersentumor te hebben. De verteller bezoekt haar maandenlang in het ziekenhuis, maar ze sterft.

Is Turks fruit verfilmd?

Ja, in 1973 door Paul Verhoeven, met Rutger Hauer en Monique van de Ven. De film werd genomineerd voor een Oscar.

Waarom was Turks fruit zo omstreden?

Het boek beschrijft seks, lichaamsfuncties en ziekte heel openhartig. Dat was in 1969 voor veel lezers schokkend.