Jan Wolkers

Jan Wolkers (1925–2007) was schrijver, beeldhouwer en schilder. Hij werd beroemd met Turks fruit (1969), een rauwe en tedere roman over een kunstenaar en zijn grote liefde Olga. In zijn werk rekende hij af met zijn streng gereformeerde opvoeding en schreef hij zonder schroom over seks, dood en natuur.

Leven

Wolkers werd op 26 oktober 1925 geboren in Oegstgeest, als zoon van een kruidenier. Hij groeide op in een groot, streng gereformeerd gezin waar elke dag uit de Bijbel werd gelezen. Zijn broer Gerrit overleed in de hongerwinter van 1944–1945. De dood van zijn broer, de strengheid van zijn vader en de natuur rond Oegstgeest kwamen later steeds terug in zijn boeken.

Na de oorlog volgde hij kunstopleidingen in Leiden, Amsterdam, Salzburg en Parijs, en hij werkte lange tijd vooral als beeldhouwer. Een bekend werk van hem is het Auschwitz-monument met de tekst 'Nooit meer Auschwitz' in het Wertheimpark in Amsterdam, gemaakt van gebroken spiegels.

Als schrijver debuteerde hij in 1961 met de verhalenbundel Serpentina's petticoat. Daarna volgden in hoog tempo romans als Kort Amerikaans, Een roos van vlees en Terug naar Oegstgeest. Vanaf 1980 woonde hij op Texel. Wolkers weigerde verschillende literaire prijzen, waaronder de Constantijn Huygensprijs (1982) en de P.C. Hooft-prijs (1989). Hij overleed op 19 oktober 2007 op Texel, een week voor zijn 82e verjaardag.

Stijl en thema's

Wolkers schreef beeldend, zintuiglijk en direct, met oog voor details die anderen zouden overslaan: lichaamssappen, rottende dieren, bloemen, insecten. Als beeldend kunstenaar zag hij de wereld vooral in vormen en kleuren. Zijn humor is vaak grof en zijn toon soms provocerend, maar onder de oppervlakte zit vaak verdriet.

De grote thema's zijn de strijd met het geloof en de vader, de dood, de vergankelijkheid van het lichaam en de schoonheid van de natuur. In Turks fruit vertelt een beeldhouwer over zijn hartstochtelijke relatie met Olga, die eindigt met haar ziekte en dood. In Terug naar Oegstgeest keert de verteller terug naar de plek van zijn jeugd en herbeleeft hij de dood van zijn broer en zijn verzet tegen het geloof van zijn ouders.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Wolkers nu nog?

Turks fruit is een van de bekendste liefdesromans in het Nederlands. Wie verder kijkt dan de expliciete scènes, vindt een ontroerend boek over verlies en rouw. De verfilming door Paul Verhoeven uit 1973 werd een van de succesvolste Nederlandse films ooit.

Wolkers is ook interessant als stem van een generatie die zich losmaakte van kerk en traditie. Zijn boeken laten zien hoe ingrijpend die bevrijding was, en hoeveel pijn het kon doen. Daarnaast was hij een bevlogen natuurliefhebber, wat zijn boeken een eigen kleur geeft.

Waar begin je?

Begin met Turks fruit, zijn bekendste en toegankelijkste roman. Lees daarna Terug naar Oegstgeest, het boek dat het beste laat zien waar Wolkers vandaan kwam. Wie korte verhalen zoekt, kiest Serpentina's petticoat.

Wolkers' worsteling met het geloof deelt hij met Maarten 't Hart, die eveneens uit een streng gereformeerd milieu kwam. Zijn openhartigheid over seks verbindt hem met Jan Cremer en Gerard Reve.

Wolkers lenen in de bibliotheek

De romans van Wolkers zijn in de meeste bibliotheken te leen, en veel titels zijn ook als e-book of luisterboek beschikbaar. Staat een titel niet in je vestiging, dan kun je hem reserveren. Over de prijzen die hij weigerde lees je meer bij literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Turks fruit over?

Over een beeldhouwer in Amsterdam en zijn hartstochtelijke liefde voor Olga. Hun huwelijk loopt stuk, en later blijkt Olga ernstig ziek. Het boek verscheen in 1969.

Waarom weigerde Jan Wolkers literaire prijzen?

Wolkers had geen vertrouwen in de manier waarop literaire prijzen werden toegekend. Hij weigerde onder meer de Constantijn Huygensprijs in 1982 en de P.C. Hooft-prijs in 1989.

Was Jan Wolkers ook beeldhouwer?

Ja, Wolkers was opgeleid als beeldend kunstenaar en maakte onder meer het Auschwitz-monument in het Wertheimpark in Amsterdam.

Waar woonde Jan Wolkers?

Hij groeide op in Oegstgeest, woonde lang in Amsterdam en vanaf 1980 op Texel, waar hij in 2007 overleed.