Het land van herkomst

Het land van herkomst van Eddy du Perron is een grote autobiografische roman over een man die in Parijs terugkijkt op zijn jeugd in Nederlands-Indië. Het boek wisselt herinneringen aan Java af met gesprekken en ontmoetingen in het Parijs van de jaren dertig. Het geldt als een van de belangrijkste Nederlandse romans van het interbellum en als een klassieker van de Indische literatuur.

Waar gaat Het land van herkomst over?

Arthur Ducroo woont met zijn vrouw Jane in Parijs. Hij is schrijver, leidt een bescheiden leven en voert eindeloze gesprekken met vrienden over literatuur, politiek en de zin van het bestaan. Zijn huwelijk staat onder spanning. In die onzekere periode besluit hij zijn jeugd op te schrijven, om te begrijpen wie hij is.

Die jeugd speelde zich af op Java, in een rijke koloniale familie. Arthur groeide op tussen bedienden, landgoederen en grote huizen, met een vader die zich als heer gedroeg en een sterke moeder. Het boek gaat over de vraag wat je "land van herkomst" is als je tussen twee werelden opgroeit.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt.

Het boek is opgebouwd uit twee verhaallijnen die elkaar afwisselen. In de Parijse hoofdstukken volgen we Arthur in het heden. Hij spreekt met vrienden, onder wie de Franse schrijver Héverlé, een personage dat gebaseerd is op André Malraux. Ze discussiëren over politiek engagement, revolutie en individualisme. Arthurs relatie met Jane is moeizaam; hij twijfelt aan zichzelf, aan zijn talent en aan zijn plek in de wereld.

In de Indische hoofdstukken vertelt Arthur chronologisch over zijn jeugd. We lezen over zijn familie, de bedienden die hem opvoedden, zijn vriendjes, zijn eerste verliefdheden, schoolervaringen en avonturen. Hij beschrijft ook de minder mooie kanten van de koloniale samenleving: de verhoudingen tussen Europeanen en Indonesiërs, geweld en willekeur. Langzaam groeit Arthur op tot een jongeman die, net als de familie, uiteindelijk naar Europa vertrekt.

Het boek eindigt niet met een groot slot. Arthur heeft zijn jeugd opgeschreven en is iets dichter bij zichzelf gekomen, maar zijn twijfels zijn niet verdwenen.

Thema's en motieven

• Herkomst en identiteit. Arthur is opgegroeid in Indië, maar leeft in Europa. Waar hoort hij bij?
• Herinnering. Het boek laat zien hoe je verleden je vormt en hoe herinneringen werken.
• Koloniale samenleving. Du Perron beschrijft het leven van een rijke familie in Indië, met oog voor de ongelijkheid.
• Persoonlijkheid tegenover politiek. In Parijs botsen Arthurs individualisme en de politieke idealen van zijn vrienden.
• Echtheid. Du Perron wilde oprecht en zonder mooidoenerij schrijven.

Personages

• Arthur Ducroo: de verteller, ironisch, eerlijk en twijfelend.
• Jane: zijn vrouw, met wie hij een moeizame relatie heeft.
• Héverlé: Franse vriend, gebaseerd op André Malraux.
• Arthurs ouders: zijn vader, die zich als grootgrondbezitter gedraagt, en zijn dominante moeder.
• Bedienden, vriendjes en familieleden uit zijn Indische jeugd.

Stijl

Du Perron schrijft helder, persoonlijk en direct, in een stijl die dicht bij spreektaal ligt. Hij was samen met Menno ter Braak de drijvende kracht achter het tijdschrift Forum, dat pleitte voor "vent" boven "vorm": de persoonlijkheid van de schrijver telde zwaarder dan mooie zinnen. Dat zie je in dit boek terug. De afwisseling van twee tijden en plaatsen maakt het boek bovendien gevarieerd.

Ontvangst

Het boek werd bij verschijning gezien als een hoogtepunt van de Forum-generatie. Du Perron overleed op 14 mei 1940, tijdens de Duitse inval, op 40-jarige leeftijd. Het land van herkomst bleef zijn bekendste werk. Het is een belangrijke bron voor wie de Nederlandse koloniale geschiedenis door de ogen van een Indische jongen wil zien.

Waarom lees je het vandaag nog?

Vragen over herkomst, migratie en meerdere identiteiten zijn actueler dan ooit. Het boek geeft een persoonlijk en kritisch beeld van het koloniale verleden. De Indische hoofdstukken lezen als avonturenverhalen, de Parijse als een gesprek met een slimme, twijfelende vriend.

Tips voor je boekverslag

• Beschrijf de opbouw: hoe verhouden de Parijse en de Indische hoofdstukken zich tot elkaar?
• Bespreek de titel: wat is voor Arthur zijn land van herkomst?
• Leg uit wat "vent tegenover vorm" betekent en waar je dat terugziet.
• Het boek is dik. Lees eventueel eerst de Indische hoofdstukken als je docent dat goedvindt.
• Vergelijk het boek met andere boeken over Indië, zoals Max Havelaar en Oeroeg.

De tekst staat bij de DBNL en het boek is te leen bij de bibliotheek, ook als e-book. Meer werken uit deze periode vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Is Het land van herkomst een autobiografie?

Het is een autobiografische roman. Arthur Ducroo lijkt sterk op Du Perron zelf, maar het boek is ook bewust vormgegeven als literatuur.

Wie is Héverlé?

Héverlé is een Franse vriend van Arthur. Het personage is gebaseerd op de schrijver André Malraux, met wie Du Perron bevriend was.

Waar speelt Het land van herkomst zich af?

Het boek speelt zich af op Java, waar Arthur opgroeit, en in Parijs, waar hij als volwassene woont.

Wat is het tijdschrift Forum?

Forum was een literair tijdschrift (1932–1935) van onder anderen Du Perron en Menno ter Braak. Het stelde de persoonlijkheid van de schrijver centraal.