Karakter

Karakter van Ferdinand Bordewijk is een roman over een jongeman die zich met ijzeren wilskracht omhoog werkt, terwijl zijn eigen vader hem steeds tegenwerkt. Het verhaal speelt in Rotterdam in de jaren twintig en dertig. Het boek werd beroemd door de verfilming, die in 1998 een Oscar won.

Waar gaat Karakter over?

Jacob Willem Katadreuffe is de buitenechtelijke zoon van Joba Katadreuffe en de gevreesde deurwaarder Dreverhaven. Joba heeft één keer met Dreverhaven geslapen, is zwanger geraakt en weigert daarna met hem te trouwen. Ze voedt haar zoon alleen op, zwijgzaam en trots. Dreverhaven is een harde, bijna mythische figuur die door heel Rotterdam wordt gevreesd.

Katadreuffe wil hogerop komen: hij wil advocaat worden, zonder hulp van zijn vader. Het boek beschrijft zijn strijd om dat doel te bereiken, en de rol van Dreverhaven in die strijd. Is de vader zijn vijand, of maakt hij hem juist sterk?

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Als jongeman begint Katadreuffe een sigarenwinkel, met geld dat hij heeft geleend bij een bank die, zonder dat hij het weet, aan Dreverhaven gelieerd is. De zaak gaat failliet en Dreverhaven laat hem genadeloos failliet verklaren. Katadreuffe krijgt een baan op het advocatenkantoor van Stroomkoning, waar hij werkt onder mr. De Gankelaar. Hij werkt dag en nacht, leert talen en studeert voor zijn staatsexamen en daarna rechten.

Telkens als hij vooruitkomt, duikt Dreverhaven op: hij leent hem geld, maar eist het op het slechtst denkbare moment terug, en lijkt hem te willen breken. Katadreuffe weigert op te geven. Op kantoor is hij verliefd op de jonge medewerkster Lorna te George, maar hij is te gesloten en te veel bezig met zijn carrière om dat te laten blijken. Zij trouwt uiteindelijk met een ander.

Katadreuffe slaagt en wordt advocaat. Bij een laatste confrontatie met zijn vader blijkt dat Dreverhaven hem misschien al die tijd bewust heeft tegengewerkt om hem sterker te maken. Of dat zo is, blijft dubbelzinnig. Katadreuffe heeft zijn doel bereikt, maar is er eenzaam door geworden.

Thema's en motieven

• Vader en zoon. Het verhaal draait om de strijd tussen twee even koppige mannen.
• Wilskracht en ambitie. Katadreuffe bereikt alles door discipline, maar betaalt daar een prijs voor.
• Macht en geld. Dreverhaven als deurwaarder staat voor de harde kant van recht en schuld.
• Zwijgen. Moeder en zoon spreken hun gevoelens nauwelijks uit, wat hun band tegelijk sterk en pijnlijk maakt.
• De stad. Rotterdam, met zijn havens, regen en grauwe straten, is meer dan een decor.

Personages

• Jacob Willem Katadreuffe: de zoon, ambitieus, gesloten en vastberaden.
• A.B. Dreverhaven: zijn vader, deurwaarder, hard, zwijgzaam en geducht.
• Joba Katadreuffe: zijn moeder, trots en onafhankelijk.
• Mr. De Gankelaar: advocaat bij wie Katadreuffe werkt.
• Lorna te George: medewerkster op kantoor, op wie Katadreuffe verliefd is.
• Jan Maan: communist en kostganger bij Joba, een vriend van Katadreuffe.
• Rentenstein: de louche klerk van Dreverhaven.

Stijl

Bordewijk wordt gerekend tot de Nieuwe Zakelijkheid: korte, krachtige zinnen, nauwkeurige beschrijvingen en weinig sentiment. Toch is zijn stijl ook beeldend en soms bijna mythisch, vooral in de beschrijving van Dreverhaven en de stad. Veel personages worden met een paar trekken neergezet. De verteller kijkt van een afstand mee, wat de spanning tussen vader en zoon versterkt.

Ontvangst en verfilming

Karakter werd bij verschijning goed ontvangen en is altijd een van de bekendste Nederlandse romans gebleven. In 1997 maakte Mike van Diem er een film van, met Jan Decleir als Dreverhaven, Fedja van Huêt als Katadreuffe en Betty Schuurman als Joba. De film won in 1998 de Oscar voor beste niet-Engelstalige film. De film wijkt op belangrijke punten af van het boek, vooral aan het eind.

Waarom lees je het vandaag nog?

Vragen over ambitie, de verhouding met je ouders en wat je overhebt voor succes zijn van alle tijden. Het boek is spannend als een thriller en de figuur van Dreverhaven blijft je lang bij. Daarnaast is het een goed voorbeeld van de Nieuwe Zakelijkheid.

Tips voor je boekverslag

• Bespreek de vraag of Dreverhaven zijn zoon haat of juist helpt.
• Leg uit hoe de stijl past bij de Nieuwe Zakelijkheid.
• Vergelijk het boek met de film: wat is er veranderd, vooral aan het slot?
• Let op de rol van zwijgen tussen Katadreuffe en zijn moeder.
• Lees ook Bint, een korter boek van Bordewijk over een strenge schooldirecteur.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook als e-book of luisterboek. Meer boeken uit deze periode vind je bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Wie is de vader van Katadreuffe?

Zijn vader is de deurwaarder Dreverhaven, met wie zijn moeder Joba weigerde te trouwen.

Waar speelt Karakter zich af?

Het verhaal speelt zich af in Rotterdam, in de periode tussen de twee wereldoorlogen.

Heeft de film Karakter een Oscar gewonnen?

Ja. De film van Mike van Diem won in 1998 de Oscar voor beste niet-Engelstalige film.

Tot welke stroming hoort Karakter?

Het boek wordt gerekend tot de Nieuwe Zakelijkheid, een stroming met een sobere, zakelijke en precieze stijl.