Ferdinand Bordewijk

Ferdinand Bordewijk (1884–1965) was advocaat in Schiedam en een van de oorspronkelijkste romanschrijvers van de twintigste eeuw. In korte romans als Blokken, Knorrende beesten en Bint ontwikkelde hij een harde, hoekige stijl die bekendstaat als nieuwe zakelijkheid. Zijn grote roman Karakter (1938), over een vader en een zoon in Rotterdam, werd in 1997 verfilmd en won een Oscar.

Leven

Bordewijk werd op 10 oktober 1884 in Amsterdam geboren en groeide op in Den Haag. Hij studeerde rechten in Leiden en vestigde zich als advocaat in Schiedam, waar hij het grootste deel van zijn werkzame leven een eigen praktijk had. Hij trouwde met de componiste Johanna Roepman.

Zijn eerste publicatie was een dichtbundel, Paddestoelen (1916), onder het pseudoniem Ton Ven. Daarna schreef hij griezelige, fantastische verhalen, gebundeld als Fantastische vertellingen. Pas in de jaren dertig vond hij zijn eigen stem, met drie korte romans die door de kritiek met verbazing werden ontvangen.

Naast zijn werk als advocaat bleef Bordewijk tot op hoge leeftijd schrijven. Hij ontving de belangrijkste Nederlandse literaire prijzen van zijn tijd: de P.C. Hooft-prijs (1953) en de Constantijn Huygensprijs (1957). Hij overleed op 28 april 1965 in Den Haag.

Stijl en thema's

Bordewijks stijl is kort, krachtig en beeldend. Hij gebruikt weinig woorden, maakt sprongen en zet scènes neer als blokken beton. Je ziet invloeden van het kubisme en van de film, en van de nieuwe zakelijkheid in de architectuur van zijn tijd. Tegelijk is er altijd iets dreigends of onwerkelijks aanwezig.

Thema's zijn macht, discipline, wil en eenzaamheid. In Blokken beschrijft hij een staat waarin alles is gestandaardiseerd, tot de huizen aan toe. In Bint voert een schooldirecteur een ijzeren discipline in op een school vol moeilijke leerlingen. In Karakter staat de strijd tussen de meedogenloze deurwaarder Dreverhaven en zijn onwettige zoon Katadreuffe centraal, die zich met pure wilskracht omhoog werkt. Achter de harde buitenkant zit vaak een vraag naar liefde en erkenning.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Bordewijk nu nog?

Bordewijk schreef op een manier die in de Nederlandse literatuur nauwelijks navolging kreeg, en daardoor leest hij nog steeds verrassend fris. Blokken is een vroege dystopie, geschreven in dezelfde jaren als de grote Engelse dystopieën. Bint roept vragen op over gezag en onderwijs die elke generatie leraren en ouders opnieuw stelt.

Karakter is daarnaast een meeslepende roman over ambitie, armoede en een moeilijke vader-zoonrelatie, die zich afspeelt in het Rotterdam van de jaren twintig. De verfilming door Mike van Diem won in 1998 de Oscar voor beste buitenlandse film en bracht het boek bij een nieuw publiek.

Waar begin je?

Begin met Bint of Blokken: allebei kort, en ze laten in een paar uur zien hoe Bordewijk schrijft. Ben je gegrepen, ga dan door met Karakter, zijn bekendste en toegankelijkste lange roman. Wie van het griezelige houdt, kan teruggaan naar de Fantastische vertellingen.

Bordewijk wordt vaak in één adem genoemd met Simon Vestdijk als grote prozaschrijver van het interbellum, al zijn hun stijlen heel verschillend. Meer over de prijzen die hij won vind je bij literaire prijzen.

Bordewijk lenen in de bibliotheek

Karakter en de korte romans Blokken, Knorrende beesten en Bint zijn in de meeste bibliotheken te leen, vaak samen in één uitgave. Er zijn ook edities als e-book en soms als luisterboek. Minder bekende titels kun je reserveren. Zijn werk en studies erover staan ook bij de DBNL.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Karakter van Bordewijk over?

Over Jacob Katadreuffe, de onwettige zoon van de harde deurwaarder Dreverhaven, die zich in het Rotterdam van de jaren twintig opwerkt tot advocaat. Zijn vader lijkt hem op elke manier tegen te werken.

Wat is nieuwe zakelijkheid?

Een stroming uit het interbellum die koos voor een sobere, objectieve en strakke stijl, in reactie op romantiek en sentiment. Bordewijks korte romans uit de jaren dertig worden ertoe gerekend.

Was Bordewijk echt advocaat?

Ja, Bordewijk had een advocatenpraktijk in Schiedam. Zijn kennis van het recht en het deurwaardersvak komt terug in Karakter.

Welke film is gemaakt van Karakter?

In 1997 verfilmde Mike van Diem Karakter. De film won in 1998 de Oscar voor beste niet-Engelstalige film.