Stijn Streuvels

Stijn Streuvels (1871–1969) is de grote verteller van het West-Vlaamse platteland. In romans als De vlaschaard (1907) en De teleurgang van den Waterhoek (1927) beschrijft hij boeren, knechten en dorpen die worden bepaald door het land, het weer en de seizoenen. Hij was een neef van de dichter Guido Gezelle en won in 1962 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Leven

Stijn Streuvels is het pseudoniem van Frank Lateur, voluit Franciscus Petrus Maria Lateur. Hij werd op 3 oktober 1871 geboren in Heule, bij Kortrijk. Zijn moeder, Marie-Louise Gezelle, was een jongere zus van de priester-dichter Guido Gezelle. Veel later schreef Streuvels er een boek over: Kroniek van de familie Gezelle (1960).

Streuvels volgde geen hogere opleiding. Hij werd bakker en stond jarenlang in de bakkerij in Avelgem. Ondertussen las hij veel en leerde hij zichzelf verschillende talen. In 1899 debuteerde hij met de verhalenbundel Lenteleven. Het succes was zo groot dat hij de bakkerij kon opgeven. Vanaf 1905 woonde hij in Ingooigem in een huis dat hij Het Lijsternest noemde. Daar schreef hij het grootste deel van zijn werk. Het huis is na zijn dood, zoals hij had gewild, met interieur en al bewaard en is te bezoeken.

Hij werd een van de bekendste Vlaamse schrijvers in binnen- en buitenland, ook in Duitsland. Volgens het archief van de Zweedse Academie werd hij vele malen voorgedragen voor de Nobelprijs voor Literatuur. Die Duitse populariteit leverde in de jaren dertig en veertig ook problemen op: de nazi's probeerden zijn werk voor propaganda te gebruiken. Streuvels stopte in 1941 een door de Duitse propagandadienst georganiseerde lezingenreeks en werd na de oorlog niet vervolgd. Biografen zijn het niet eens over de vraag hoe hij in die periode precies tegenover Duitsland stond. Streuvels overleed op 15 augustus 1969 in Ingooigem, 97 jaar oud.

Stijl en thema's

Streuvels wordt vaak een naturalist genoemd, maar zijn werk is eerder een mengeling van realisme en bijna mythische natuurbeschrijving. De mens is bij hem klein tegenover de natuur. Het land geeft en neemt, en wie zich ertegen verzet, verliest. Zijn beschrijvingen van velden, mist, oogst en winter zijn beroemd om hun zintuiglijke kracht.

Een terugkerend thema is het conflict tussen generaties. In De vlaschaard botsen boer Vermeulen en zijn zoon Louis over de vraag wie het vlasveld mag beheren, met dramatische gevolgen. In De teleurgang van den Waterhoek verstoort de bouw van een brug het leven in een afgesloten dorp: modernisering tegenover traditie. Streuvels schreef in een rijk, gekleurd Nederlands met veel West-Vlaamse woorden, wat zijn proza voor hedendaagse lezers soms moeilijk maakt. Veel titels zijn later in een moderner gespelde versie heruitgegeven.

Daarnaast schreef hij kinderboeken en hervertellingen, zoals Reinaert de Vos (1907) en Genoveva van Brabant, en vertaalde hij onder meer werk van Tolstoj.

Belangrijkste werken

De teleurgang van den Waterhoek werd in 1971 door Fons Rademakers verfilmd als Mira. De vlaschaard werd twee keer verfilmd, waarvan de bekendste versie uit 1983 stamt. Meer over deze boeken lees je bij De vlaschaard en De teleurgang van den Waterhoek.

Waar begin je?

• Kort en sterk: Het leven en de dood in den ast, een novelle over enkele mannen die een nacht lang de cichoreidroogoven (de ast) bewaken. Weinig bladzijden, veel sfeer.
• De klassieker: De vlaschaard. De beste plek om Streuvels' manier van vertellen te leren kennen.
• Voor gevorderde lezers: De teleurgang van den Waterhoek, een rijke roman over een dorp dat zijn isolement verliest. Bekijk eventueel eerst de film Mira.
• Licht en persoonlijk: Prutske, schetsen over een klein meisje in het huis van de schrijver.

Wie het platteland van Vlaanderen ook door andere ogen wil zien, kan Cyriel Buysse lezen, die hetzelfde milieu veel harder en socialer beschreef, of Felix Timmermans, bij wie het landleven juist uitbundig wordt gevierd.

Stijn Streuvels in de bibliotheek

De bekendste romans staan in de meeste openbare bibliotheken, vaak in heruitgaven met aangepaste spelling. Oudere drukken en zijn verzamelde werk vind je in grotere bibliotheken en bij de Koninklijke Bibliotheek; zijn werk is ook digitaal beschikbaar via de DBNL. Kijk daarnaast bij e-books lenen of een recente uitgave als e-book beschikbaar is. Een overzicht van de prijs die hij in 1962 kreeg, vind je bij de Prijs der Nederlandse Letteren.

Veelgestelde vragen

Wat is de echte naam van Stijn Streuvels?

Zijn echte naam was Frank Lateur (Franciscus Petrus Maria Lateur). Hij werd in 1871 in Heule geboren en publiceerde vanaf 1899 onder het pseudoniem Stijn Streuvels.

Waar gaat De vlaschaard over?

Over boer Vermeulen, die zijn zoon Louis geen verantwoordelijkheid wil geven over het vlasveld. Het conflict tussen vader en zoon loopt tijdens de vlasoogst volledig uit de hand.

Was Stijn Streuvels familie van Guido Gezelle?

Ja. Zijn moeder was een zus van Guido Gezelle, die dus zijn oom was.

Kun je het huis van Stijn Streuvels bezoeken?

Ja, Het Lijsternest in Ingooigem (Anzegem) is als museum ingericht. Kijk voor openingstijden op de officiële site van het museum.