Cyriel Buysse

Cyriel Buysse (1859–1932) is de belangrijkste naturalistische schrijver van Vlaanderen. Hij beschreef zonder romantiek het harde leven van boeren, arbeiders en dorpsbewoners in Oost-Vlaanderen, en schreef het sociale toneelstuk Het gezin Van Paemel (1902). Omdat hij lang in Den Haag woonde, was hij ook in Nederland een bekende figuur, onder meer als mede-oprichter van het tijdschrift Groot Nederland.

Leven

Cyriel Buysse werd op 20 september 1859 geboren in Nevele, bij Gent, in een welgestelde familie. Zijn vader had een cichoreifabriek. Zijn broer Arthur werd liberaal parlementslid. Zijn tantes Rosalie en Virginie Loveling waren schrijfsters; vooral Virginie moedigde hem aan om zelf te gaan schrijven.

Rond 1890 begon hij te publiceren. In 1893 verscheen zijn eerste roman, Het recht van de sterkste, een rauw verhaal dat in het brave Vlaanderen van toen opzien baarde. Datzelfde jaar was hij een van de oprichters van het vernieuwende tijdschrift Van Nu en Straks. Buysse woonde lange perioden in Den Haag, waar hij in 1896 trouwde met de Nederlandse Nelly Dyserinck. In 1903 richtte hij samen met Louis Couperus en Willem Gerard van Nouhuys het maandblad Groot Nederland op, dat Nederlandse en Vlaamse auteurs samenbracht.

Vanaf 1900 bracht hij elk jaar een deel van zijn tijd door in zijn huis in Afsnee, aan de Leie bij Gent. In 1921 kreeg hij de Belgische Staatsprijs voor verhalend proza en in 1930 werd hij lid van de Koninklijke Vlaamsche Academie. In 1932 werd hij in de adelstand verheven tot baron, maar vier dagen later, op 25 juli 1932, overleed hij in Afsnee.

Stijl en thema's

Buysse werkte in de traditie van het Franse naturalisme van Émile Zola en Guy de Maupassant. De mens wordt bij hem gestuurd door afkomst, omgeving en driften. Hij beschreef armoede, drankmisbruik, seksualiteit, uitbuiting en geweld, en ook de macht van grootgrondbezitters, notabelen en kerk. Dat maakte hem in het katholieke Vlaanderen omstreden.

Zijn sociale betrokkenheid is het duidelijkst in Het gezin Van Paemel, een toneelstuk over een pachtersfamilie die afhankelijk is van de kasteelheer. Het stuk is nog altijd een klassieker van het Vlaamse toneel. Tegelijk had Buysse oog voor humor en ironie. In latere boeken, zoals Tantes (1924), beschrijft hij met milde spot het leven van de burgerij in een Vlaams dorp.

Vergeleken met Stijn Streuvels, die het platteland bijna mythisch en vanuit de natuur beschreef, kijkt Buysse kritischer en meer vanuit de maatschappelijke verhoudingen. Zijn stijl is helder en direct, waardoor hij vandaag nog goed leesbaar is.

Belangrijkste werken

Buysse schreef ook veel verhalen en reisverslagen. Joris van Parys schreef een uitgebreide biografie over hem: Het leven, niets dan het leven.

Waar begin je?

• Instappen: Het ezelken, een roman die laat zien hoe goed Buysse een dorp en zijn mensen kon neerzetten.
• Het sociale werk: Het gezin Van Paemel. Een toneeltekst, dus snel gelezen, en een goed beeld van het Vlaanderen van rond 1900.
• Rauw naturalisme: Het recht van de sterkste, voor wie wil zien waarom Buysse in zijn tijd schokkend was.
• Met humor: Tantes, luchtiger en ironisch.

Na Buysse kun je verder met andere schrijvers uit dezelfde periode, zoals Louis Couperus in Nederland en, voor de oudere Vlaamse traditie, Hendrik Conscience.

Cyriel Buysse in de bibliotheek

Een deel van zijn werk is heruitgegeven en staat in grotere openbare bibliotheken, vooral in Vlaanderen. Zijn volledige werk is digitaal te lezen via de DBNL, de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren. Kijk ook bij e-books lenen voor recente uitgaven. Het Cyriel Buysse Genootschap brengt studies en uitgaven over zijn werk uit. Meer over prijzen voor Vlaamse en Nederlandse schrijvers lees je bij de literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Het gezin Van Paemel over?

Over een arm pachtersgezin dat afhankelijk is van de baron op het kasteel. Het stuk laat zien hoe de familie ten onder gaat aan uitbuiting, armoede en sociale ongelijkheid.

Waarom wordt Cyriel Buysse een naturalist genoemd?

Hij beschreef mensen als producten van hun afkomst en omgeving, en toonde armoede, driften en geweld zonder ze mooier te maken. Daarmee volgde hij Franse schrijvers als Zola.

Wat had Cyriel Buysse met Nederland te maken?

Hij trouwde met een Nederlandse, woonde lang in Den Haag en richtte in 1903 met Louis Couperus het tijdschrift Groot Nederland op.

Was Cyriel Buysse familie van Virginie Loveling?

Ja. De schrijfsters Virginie en Rosalie Loveling waren zijn tantes. Virginie spoorde hem aan om te gaan schrijven.