Louis Couperus

Louis Couperus (1863–1923) is de grote romancier van het fin de siècle in Nederland. Hij schreef psychologische romans over de Haagse society, verhalen over Nederlands-Indië, historische romans over de oudheid en reisverhalen. Zijn bekendste boeken, Eline Vere, De stille kracht en Van oude menschen, de dingen die voorbij gaan, worden nog steeds veel gelezen en verfilmd.

Leven

Couperus werd op 10 juni 1863 in Den Haag geboren als jongste kind van een familie met wortels in Nederlands-Indië. Van 1872 tot 1878 woonde het gezin in Batavia, en Indië bleef zijn hele leven een rol spelen in zijn werk. Terug in Den Haag haalde hij de akte om Nederlands les te geven, maar hij koos voor het schrijven.

Zijn doorbraak kwam met Eline Vere, dat in 1888 als feuilleton in de krant Het Vaderland verscheen en in 1889 als boek. In 1891 trouwde hij met zijn nicht Elisabeth Baud, die zijn werk overtypte en een belangrijke steun was. Het paar woonde lange tijd in het buitenland, vooral in Italië en Zuid-Frankrijk, en maakte grote reizen, onder meer naar Indië, Egypte en Japan. Couperus' homoseksuele gevoelens zijn in zijn werk voelbaar, al sprak hij er in het openbaar niet over.

In 1923 vestigde het echtpaar zich in De Steeg, bij Arnhem. Kort na zijn zestigste verjaardag, die met een landelijke huldiging werd gevierd, overleed hij daar op 16 juli 1923.

Stijl en thema's

Couperus schreef in een zinnelijke, sierlijke taal, vol ongewone woorden, herhalingen en eigen woordvormingen. Zijn zinnen kunnen lang en dromerig zijn, maar zijn personages tekent hij scherp en met ironie. Vooral de Haagse burgerij, met haar visites, roddel en angst voor schandaal, beschreef hij als geen ander.

Een terugkerend thema is het noodlot: zijn personages lijken overgeleverd aan krachten die sterker zijn dan zijzelf, zoals erfelijkheid, verleden, schuld of in De stille kracht de onbegrepen macht van Java. Daarnaast speelt verval een grote rol, van families en mensen tot hele beschavingen, zoals in zijn romans over het oude Rome en Perzië.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Couperus nu nog?

Couperus is verrassend modern in zijn aandacht voor de binnenwereld van zijn personages. Eline Vere is een jonge vrouw die zich verveelt, twijfelt en wegzakt in somberheid, en die nergens een plek vindt in de wereld om haar heen. Haar verhaal leest nu bijna als een roman over depressie.

De stille kracht is bovendien een van de belangrijkste Nederlandse boeken over het koloniale Indië. Het laat zien hoe een Nederlandse resident de grip verliest op een land en een cultuur die hij denkt te besturen. En Van oude menschen is een spannende familieroman over een geheim van zestig jaar oud. Er zijn bekende verfilmingen en televisiebewerkingen van al deze boeken.

Waar begin je?

Begin met Eline Vere, het meest toegankelijk en het beste startpunt voor wie Den Haag kent. Lees daarna Van oude menschen, korter en strakker gecomponeerd, en vervolgens De stille kracht. Wie van lange familiesaga's houdt, kan doorgaan met De boeken der kleine zielen. Zijn reisverhalen en korte schetsen zijn een goede aanvulling voor wie hem al kent.

In Den Haag kun je het Louis Couperus Museum bezoeken. Wie na Couperus een moderne schrijfster over Indië zoekt, vindt die in Hella Haasse.

Couperus lenen in de bibliotheek

De bekendste romans van Couperus zijn in vrijwel elke bibliotheek te leen, vaak in meerdere uitgaven. Veel titels zijn ook als e-book of luisterboek beschikbaar. Minder bekende werken kun je reserveren. Zijn volledige werk staat bovendien gratis bij de DBNL, en het Literatuurmuseum beheert manuscripten en brieven.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Eline Vere over?

Over een jonge, rijke vrouw in Den Haag die zich niet thuis voelt in haar oppervlakkige omgeving, ongelukkig wordt in de liefde en langzaam ten onder gaat. Het boek verscheen in 1889 en was Couperus' doorbraak.

Wat is De stille kracht?

Een roman uit 1900 over resident Van Oudijck op Java, wiens gezag en gezin worden ondermijnd door een geheimzinnige kracht die hij niet begrijpt. Het boek gaat over de kloof tussen de Nederlanders en de Javaanse samenleving.

Waar woonde Louis Couperus?

Hij groeide op in Den Haag en Batavia en woonde later lange tijd in Italië en Zuid-Frankrijk. Zijn laatste weken bracht hij door in De Steeg bij Arnhem, waar hij in 1923 overleed.

Welk boek van Couperus lees je het eerst?

Eline Vere is voor de meeste lezers het beste begin. Wie liever een korter boek leest, kiest Van oude menschen, de dingen die voorbij gaan.