Herman Gorter

Herman Gorter (1864–1927) was de dichter van Mei (1889), het lange gedicht dat het hoogtepunt van de beweging van Tachtig werd. Een jaar later verscheen zijn bundel Verzen, met de meest persoonlijke en zintuiglijke gedichten van zijn generatie. Daarna koos hij voor het socialisme en zette hij zijn poëzie in dienst van de politiek.

Leven

Gorter werd op 26 november 1864 geboren in Wormerveer, als zoon van een doopsgezind predikant en schrijver. Hij studeerde klassieke talen in Amsterdam en promoveerde in 1889 op een proefschrift over de beeldspraak bij de Griekse tragediedichter Aischylos. Daarna werd hij leraar Latijn en Grieks in Amersfoort.

Mei verscheen in 1889 en maakte hem in één klap bekend. Hij werd gerekend tot de kring rond De Nieuwe Gids, het tijdschrift van de Tachtigers. In de jaren 1890 raakte Gorter onder de indruk van het marxisme. Hij werd in 1897 lid van de SDAP, gaf zijn baan als leraar op en werd een gedreven propagandist. Later hoorde hij bij de radicale vleugel die zich afsplitste en uiteindelijk de communistische partij vormde. Na de Russische Revolutie ontmoette hij Lenin, maar hij brak met diens koers en werd een van de bekendste vertegenwoordigers van het radencommunisme.

Gorter overleed op 15 september 1927 in Brussel, op weg terug van een reis naar Zwitserland.

Stijl en thema's

Mei is een verhalend gedicht van ruim vierduizend regels over het meisje Mei, de personificatie van de lentemaand, dat verliefd wordt op de blinde god Balder. Het begint met de beroemde regel 'Een nieuwe lente en een nieuw geluid'. De taal is muzikaal en klankrijk, vol beelden van het Hollandse landschap, zee, licht en wind.

In Verzen (1890) ging Gorter nog verder. Hij probeerde gewaarwordingen zo direct mogelijk in taal te vangen, zonder vaste vormen of logische opbouw. Dat is wat de Tachtigers bedoelden met poëzie als 'allerindividueelste expressie'. Na zijn politieke bekering veranderde zijn werk sterk: zijn latere poëzie, zoals het lange gedicht Pan, bezingt de bevrijding van de arbeidersklasse en een toekomstige wereld van broederschap.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Gorter nu nog?

Mei is een van de beroemdste openingen uit de Nederlandse poëzie en een sleuteltekst voor wie begrijpen wil hoe de literatuur rond 1880 werd vernieuwd. De gedichten uit Verzen zijn ook nu nog verrassend: ze lezen soms bijna als impressionistische schilderijen in woorden.

Gorter is daarnaast interessant als voorbeeld van een kunstenaar die zijn hele carrière omgooide voor zijn idealen. De vraag of kunst politiek mag of moet zijn, die hij in zijn leven beantwoordde, komt in elke generatie terug.

Waar begin je?

Begin met een keuze uit Verzen, bijvoorbeeld in een bloemlezing van de Tachtigers. De korte gedichten zijn een goede kennismaking met zijn klank en beeldspraak. Lees daarna het eerste boek van Mei; je hoeft niet het hele gedicht in één keer te lezen. Wie zijn latere werk wil kennen, kan een selectie uit zijn socialistische gedichten opzoeken.

Gorters tijdgenoot Frederik van Eeden maakte een vergelijkbare overstap van kunst naar maatschappij. Een generatie later sloot Hendrik Marsman met zijn vitalistische poëzie aan bij Gorters energie en klank. Meer dichters vind je in ons overzicht van Nederlandse en Vlaamse schrijvers.

Gorter lenen in de bibliotheek

Bundels van Gorter en bloemlezingen met zijn gedichten zijn in de meeste bibliotheken te leen of te reserveren. Moderne uitgaven van Mei worden af en toe herdrukt, soms ook als e-book. Zijn volledige poëzie en essays staan gratis online bij de DBNL.

Veelgestelde vragen

Waar gaat het gedicht Mei over?

Over Mei, de verpersoonlijking van de lentemaand, die verliefd wordt op de blinde god Balder. Hun liefde blijkt onmogelijk, en aan het eind van de maand sterft Mei.

Hoe begint Mei van Gorter?

Met de regel 'Een nieuwe lente en een nieuw geluid'. Die regel wordt vaak gezien als het motto van de hele beweging van Tachtig.

Waarom stopte Gorter met zijn oude manier van dichten?

Gorter raakte in de jaren 1890 overtuigd van het marxisme en vond dat zijn poëzie moest bijdragen aan de bevrijding van de arbeiders. Zijn latere werk is daarom politiek en idealistisch.