Felix Timmermans

Felix Timmermans (1886–1947) is de schrijver van Pallieter (1916), de roman over een man die uitbundig van het leven geniet in het landschap rond Lier. Hij schreef ook Het kindeken Jezus in Vlaanderen en Boerenpsalm, en illustreerde zijn eigen boeken. In zijn tijd was hij een van de bekendste Vlaamse schrijvers in Europa, vooral in Duitsland.

Leven

Leopold Maximiliaan Felix Timmermans werd op 5 juli 1886 geboren in Lier, als een van de jongste kinderen in een groot gezin. Hij bleef zijn hele leven met die stad verbonden. Naast schrijver was hij ook schilder en tekenaar. Hij ontwierp de omslagen van de meeste van zijn eigen boeken en maakte illustraties voor werk van zijn vriend Ernest Claes.

Na een sombere periode met symbolistisch werk brak hij in 1916 door met Pallieter. Het boek was een groot succes, ook in Duitse vertaling. Tijdens en na de Eerste Wereldoorlog raakte Timmermans betrokken bij het activisme, de Vlaamse beweging die met de Duitse bezetter samenwerkte om Vlaamse eisen te verwezenlijken. Om een veroordeling te ontlopen vertrok hij een tijd naar Nederland; begin jaren twintig keerde hij terug.

In 1922 kreeg hij de Belgische Staatsprijs voor Literatuur. Hij werd lid van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde en werd meerdere keren voorgedragen voor de Nobelprijs. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij mee aan het Vlaams-nationalistische blad Volk en aanvaardde hij in 1942 de Rembrandtprijs van de Universiteit van Hamburg. Na de bevrijding werd hij beschuldigd van culturele collaboratie en kreeg hij huisarrest; de aanklacht werd in december 1946 ingetrokken. Zijn gezondheid was toen al slecht: in augustus 1944 had hij een hartaanval gekregen. Hij overleed op 24 januari 1947 in Lier. Zijn laatste gedichten verschenen kort daarna in de bundel Adagio.

Stijl en thema's

Timmermans schreef kleurrijk, beeldend proza, vol uitroepen, natuurbeschrijving en humor. Hij kijkt als een schilder: zijn zinnen staan vol licht, kleuren, geuren en etenswaren. Vaak wordt hij vergeleken met de schilder Pieter Bruegel, over wie hij in 1928 ook een roman schreef.

Pallieter is een loflied op de natuur en de zinnelijke levensvreugde, geschreven als reactie op een periode van ziekte en somberheid. Daarnaast is het katholieke geloof belangrijk in zijn werk, maar dan in een volkse, warme vorm: heiligen, pastoors en kerstverhalen spelen zich af in een herkenbaar Vlaams decor. In Het kindeken Jezus in Vlaanderen verplaatst hij het kerstverhaal naar het Vlaamse land, zoals oude schilders dat deden. Later werk, zoals Boerenpsalm (1935), is soberder en ernstiger: een boer kijkt terug op een hard leven vol tegenslag.

Belangrijkste werken

Pallieter werd in 1976 verfilmd door Roland Verhavert; Boerenpsalm in 1989, eveneens door Verhavert. Meer over het bekendste boek vind je bij Pallieter.

Waar begin je?

• De klassieker: Pallieter. Kort, zonnig en nog altijd verrassend fris. Vooral de natuurbeschrijvingen zijn de moeite waard.
• Rond de kerst: Het kindeken Jezus in Vlaanderen, een kerstverhaal in Vlaams decor.
• Ernstiger werk: Boerenpsalm, het rijpste en meest sobere boek van Timmermans.
• Voor wie van kunst houdt: Pieter Bruegel, een romantische roman over het leven van de schilder.

Lees daarna Stijn Streuvels, die hetzelfde platteland veel donkerder beschreef, of Ernest Claes, wiens De Witte dezelfde volkse humor heeft.

Felix Timmermans in de bibliotheek

Pallieter en Boerenpsalm zijn in de meeste bibliotheken te leen, vaak in heruitgaven met moderne spelling. Zijn werk wordt ook in Nederland nog uitgegeven; kijk bij e-books lenen of er een digitale versie is. Oudere uitgaven, vaak met zijn eigen tekeningen, vind je in grotere bibliotheken en antiquariaten. In Lier is een museum aan hem en de schilder Isidoor Opsomer gewijd. Wie meer wil weten over Vlaamse en Nederlandse literaire onderscheidingen, kan terecht bij de literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Pallieter over?

Over Pallieter, een man die in de omgeving van Lier aan de Nete leeft en intens geniet van natuur, eten, drinken en liefde. Het boek heeft weinig handeling en is vooral een viering van het leven.

Waarom was Felix Timmermans omstreden?

Na beide wereldoorlogen werd hij beschuldigd van samenwerking met de Duitsers: na de Eerste Wereldoorlog vanwege zijn activisme, na de Tweede vanwege culturele collaboratie. De aanklacht na de Tweede Wereldoorlog werd in 1946 ingetrokken.

Was Felix Timmermans ook schilder?

Ja. Hij tekende en schilderde zijn hele leven, illustreerde zijn eigen boeken en ontwierp hun omslagen.

Welke boeken van Timmermans zijn verfilmd?

Pallieter (1976) en Boerenpsalm (1989), beide door de Vlaamse regisseur Roland Verhavert.