Otje

Otje van Annie M.G. Schmidt gaat over een meisje dat met haar vader Tos rondtrekt, omdat hij als kok nergens vast werk kan vinden. Tos heeft geen papieren, en dat maakt hun leven onzeker. Met hulp van een groep slimme dieren probeert Otje haar vader te helpen. Het boek won in 1981 de Gouden Griffel en is een van de laatste grote kinderboeken van Annie M.G. Schmidt.

Waar gaat Otje over?

Otje woont met haar vader Tos, een uitstekende kok. Aan het begin werkt hij in Hotel De Koperwiek, maar zijn baas, meneer Pardoes, maakt misbruik van het feit dat Tos geen officiële papieren heeft. Tos heeft daarbij een probleem: als iemand over zijn papieren begint, wordt hij woedend. Alleen Otje kan hem dan kalmeren.

Otje kan met dieren praten. Ze heeft een hele groep vrienden: de hond Boef, de poes Betsie, de kraai Kwark, de mus Toep en de muizen Lodewijk en Suzie. Als Tos zijn baan kwijtraakt, trekken vader en dochter in een busje rond, op zoek naar werk. Het wordt een tocht vol tegenslag, humor en onverwachte hulp.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Tos raakt zijn baan in het hotel kwijt nadat de muizen Lodewijk en Suzie een diner verstoren. Zonder papieren vindt hij alleen tijdelijk, slecht betaald werk. De vogels proberen voor hem papieren te stelen, maar ze snappen niet goed wat dat zijn en komen terug met verkeerde dingen, zoals papiertjes en kranten.

Tos krijgt de kans om mee te varen met admiraal Strafport. Otje blijft intussen bij de tantes Mies en Lena. Die gooien de muizen het huis uit, en Otje loopt weg. Wanneer Tos naar de politie gaat, krijgt hij opnieuw een woedeaanval en wordt hij opgenomen in een rusthuis. Met hulp van de dieren bevrijdt Otje haar vader.

De ontknoping komt uit onverwachte hoek. Otje heeft een tekening van haar vader gemaakt op een oud stuk perkament. Dat perkament blijkt de stadsoorkonde van Kokkelburg te zijn. Als beloning krijgt Tos van de burgemeester eindelijk papieren. Hij koopt Hotel De Koperwiek, en de muizen komen er weer wonen.

Thema's en motieven

• Papieren en erbij horen. Zonder papieren telt Tos niet mee. Het boek laat zien hoe kwetsbaar je dan bent, en hoe makkelijk anderen je uitbuiten.
• Vader en dochter. Otje zorgt in veel opzichten voor haar vader, in plaats van andersom.
• Woede. Tos kan zijn boosheid niet beheersen; Otje is de enige die hem rustig krijgt.
• Vriendschap met dieren. De dieren zijn Otjes trouwste helpers.
• Kritiek op bureaucratie. Annie M.G. Schmidt maakt met humor duidelijk hoe absurd regels kunnen zijn.

Personages

• Otje: een slim, zorgzaam meisje dat met dieren kan praten.
• Tos: haar vader, een geweldige kok zonder papieren.
• Meneer Pardoes: de baas van Hotel De Koperwiek, die Tos uitbuit.
• Boef, Betsie, Kwark, Toep, Lodewijk en Suzie: de dieren die Otje helpen.
• De tantes Mies en Lena: bij hen logeert Otje.
• Admiraal Strafport: met hem gaat Tos varen.
• Meneer Pijpetoon en juffrouw Twiddel: figuren die Otje onderweg tegenkomt.

Stijl

Annie M.G. Schmidt schrijft luchtig, met veel humor en vaart. Volwassenen zijn vaak een beetje belachelijk, terwijl het kind de wijste is; dat zie je ook in Pluk van de Petteflet. Achter de grappen zit een serieus onderwerp: wat gebeurt er met mensen die buiten het systeem vallen? Fiep Westendorp maakte de illustraties, net als bij Jip en Janneke.

Ontvangst en bewerkingen

Otje kreeg in 1981 de Gouden Griffel. In 1998 maakte Bos Bros een tv-serie, geregisseerd door Joram Lürsen en Simone van Dusseldorp, met Anne Rats als Otje en Nico de Vries als Tos. Ook Carol van Herwijnen, Freek van Muiswinkel en Joost Prinsen speelden mee. De dieren werden gespeeld door poppen. In 2010 kwam er een familiemusical.

Waarom lees je het vandaag nog?

Het boek is grappig en spannend, maar gaat ook over mensen zonder papieren, een onderwerp dat nu nog steeds speelt. Kinderen kunnen zich makkelijk inleven in Otje, die zich groot houdt voor haar vader.

Tips voor je boekverslag

• Leg uit waarom papieren zo belangrijk zijn voor Tos.
• Bespreek de rol van Otje: wie zorgt er eigenlijk voor wie?
• Vergelijk het boek met de tv-serie uit 1998.
• Vergelijk Otje met Pluk of met Thomas uit Het boek van alle dingen, andere kinderen die meer begrijpen dan de volwassenen.
• Zoek uit wat het betekent als iemand nu in Nederland geen verblijfspapieren heeft.

Het boek is te leen bij de bibliotheek; kijk ook in de online bibliotheek voor kinderen. Kinderen zijn meestal gratis lid; lees meer over het jeugdlidmaatschap. Meer jeugdklassiekers staan bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Wie schreef Otje?

Annie M.G. Schmidt. Het boek verscheen in 1980 met illustraties van Fiep Westendorp en won in 1981 de Gouden Griffel.

Wie is de vader van Otje?

Tos, een uitstekende kok die geen papieren heeft en daardoor moeilijk vast werk vindt.

Hoe heten de dieren in Otje?

De hond Boef, de poes Betsie, de kraai Kwark, de mus Toep en de muizen Lodewijk en Suzie.

Is Otje verfilmd?

Er is een tv-serie uit 1998, met Anne Rats als Otje en Nico de Vries als Tos. In 2010 volgde een musical.