Het boek van alle dingen

Het boek van alle dingen van Guus Kuijer is een kort, ontroerend en soms grappig kinderboek over een jongen die opgroeit in een streng gelovig gezin. Thomas is negen jaar en ziet dingen die anderen niet zien. Thuis heerst zijn vader met harde hand. Met hulp van een bijzondere buurvrouw leert Thomas dat je niet bang hoeft te zijn. Het boek won in 2005 de Gouden Griffel en werd in 2024 verfilmd.

Waar gaat Het boek van alle dingen over?

Thomas woont met zijn vader, zijn moeder en zijn oudere zus Margot in Amsterdam, een paar jaar na de Tweede Wereldoorlog. Zijn vader is diep gelovig en duldt geen tegenspraak. Alleen hij mag in huis boeken lezen, en wie niet gehoorzaamt, wordt gestraft. Dat geldt voor Thomas, maar ook voor zijn moeder.

Thomas heeft een levendige fantasie. Hij ziet dingen die er voor anderen niet zijn, en hij praat met Jezus, die hem gewoon antwoordt. Alles wat hij meemaakt en bedenkt, schrijft hij op in een schrift: het boek van alle dingen. Naast het gezin woont mevrouw Van Amersfoort, van wie in de buurt gezegd wordt dat ze een heks is. Voor Thomas wordt zij een belangrijke bondgenoot.

Samenvatting

Let op: spoilers. Hieronder lees je in grote lijnen wat er in het verhaal gebeurt, inclusief het einde.

Thomas leeft in angst voor zijn vader, die zijn vrouw en zoon slaat en het gezin regeert met bijbelteksten. Toch is Thomas niet alleen. Bij mevrouw Van Amersfoort ontdekt hij een andere wereld, met boeken die thuis verboden zijn. Hij is verliefd op Eliza, het buurmeisje, en ook tante Pie komt in het verhaal voor.

Samen met mevrouw Van Amersfoort roept Thomas de plagen van Egypte af over zijn vader, net als in het bijbelverhaal over Mozes en de farao. Langzaam begint de macht van de vader af te brokkelen. De mensen om Thomas heen, ook zijn moeder en zus, vinden de moed om zich tegen hem te verzetten. Thomas leert dat hij niet bang hoeft te zijn.

Het boek begint en eindigt met dezelfde gedachte van Thomas: als hij groot is, wil hij gelukkig worden. Aan het begin klinkt dat als een verre droom; aan het eind lijkt het een echte mogelijkheid.

Thema's en motieven

• Angst en moed. Thomas en zijn moeder zijn bang voor de vader, maar leren zich te verzetten.
• Geloof. Het boek is niet tegen geloof: de Jezus met wie Thomas praat is vriendelijk. Het gaat tegen een geloof dat wordt gebruikt om anderen te onderdrukken.
• Huiselijk geweld. Het boek maakt zichtbaar wat er achter de voordeur van een net gezin kan gebeuren.
• Fantasie. Thomas' verbeelding helpt hem om te overleven en de wereld te begrijpen.
• Lezen. Boeken zijn verboden in huis, en juist boeken openen voor Thomas een nieuwe wereld.
• Geluk. Het boek draait om de vraag wat het betekent om gelukkig te worden.

Personages

• Thomas: negen jaar, gevoelig en fantasierijk, de hoofdpersoon.
• Vader: streng gelovig en gewelddadig.
• Moeder: onderdrukt door haar man, maar gaandeweg dapperder.
• Margot: Thomas' oudere zus.
• Mevrouw Van Amersfoort: de buurvrouw die als heks bekendstaat en Thomas helpt.
• Eliza: het buurmeisje op wie Thomas verliefd is.
• Tante Pie: een tante van Thomas.
• Jezus: met hem praat Thomas in zijn verbeelding.

Stijl

Kuijer schrijft in korte, eenvoudige zinnen en korte hoofdstukken. Hij vertelt over zware dingen zonder zwaar te worden: er zit veel humor en warmte in het boek. Het perspectief ligt bij Thomas, waardoor je de wereld door de ogen van een kind ziet. Werkelijkheid en verbeelding lopen soms door elkaar, zonder dat de verteller uitlegt wat echt is.

Thomas is geboren in hetzelfde jaar als Kuijer zelf, 1942.

Ontvangst en verfilming

Het boek kreeg in 2005 de Gouden Griffel. Het werd vertaald in meerdere talen; de Engelse vertaling The Book of Everything verscheen in 2006. In Australië maakte Richard Tulloch er een toneelstuk van, dat in 2010 in Sydney in première ging in een regie van Neil Armfield en later ook in New York en Melbourne werd gespeeld.

In 2024 verscheen de Nederlandse film van Ineke Houtman, met Brandon River Coene als Thomas, Daan Schuurmans als de vader, Sallie Harmsen als de moeder, Aiko Beemsterboer als Margot en Margo Dames als mevrouw Van Amersfoort. De film ging in première op het Nederlands Film Festival.

Waarom lees je het vandaag nog?

Het boek gaat over onderwerpen die nog steeds belangrijk zijn: geweld in het gezin, durven opkomen voor jezelf en de vrijheid om te denken wat je wilt. Het is kort en toegankelijk, maar laat veel ruimte om over na te praten. Daardoor wordt het ook veel gelezen in de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van de middelbare school.

Tips voor je boekverslag

• Beschrijf hoe Thomas en zijn moeder veranderen in de loop van het verhaal.
• Leg uit welke rol de plagen van Egypte spelen, en zoek het oorspronkelijke bijbelverhaal op.
• Bespreek hoe werkelijkheid en verbeelding in het boek door elkaar lopen.
• Vergelijk het boek met de film uit 2024.
• Vergelijk Thomas met andere kinderen die sterker blijken dan de volwassenen, zoals in Otje.

Het boek is te leen bij de bibliotheek, ook digitaal via de online bibliotheek voor kinderen. Meer jeugdklassiekers staan bij de klassiekers.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Het boek van alle dingen over?

Over de negenjarige Thomas, die opgroeit in een streng gelovig gezin met een gewelddadige vader, en die met hulp van een bijzondere buurvrouw leert om niet bang te zijn.

Wanneer speelt Het boek van alle dingen?

Begin jaren vijftig in Amsterdam, een paar jaar na de Tweede Wereldoorlog.

Welke prijs won Het boek van alle dingen?

De Gouden Griffel in 2005.

Is Het boek van alle dingen verfilmd?

Ja, in 2024 door Ineke Houtman, met onder anderen Brandon River Coene, Daan Schuurmans en Sallie Harmsen.