Hans Lodeizen

Hans Lodeizen (1924–1950) was een dichter die maar één bundel publiceerde, Het innerlijk behang (1950), en een paar maanden later op 26-jarige leeftijd overleed aan leukemie. Toch geldt hij als een van de belangrijkste stemmen van de Nederlandse poëzie na de oorlog. Zijn vrije, persoonlijke gedichten worden vaak gezien als een voorbode van de Vijftigers.

Leven

Johannes August Frederik Lodeizen werd op 20 juli 1924 in Naarden geboren,. Hij ging naar Het Haagsche Lyceum, waar hij in 1943, midden in de oorlog, eindexamen deed.

Na de bevrijding begon hij rechten te studeren in Leiden. In 1946 stapte hij over naar biologie aan Amherst College in Massachusetts, in de Verenigde Staten. In 1948 vertrok hij daar zonder diploma. Zijn tijd in Amerika, en de vriendschappen en verliefdheden van die jaren, zijn in veel gedichten terug te vinden. Lodeizen was homoseksueel, en de onmogelijke of onuitgesproken liefde is een terugkerend motief.

In 1950 verscheen bij G.A. van Oorschot zijn bundel Het innerlijk behang. Kort daarna werd hij opgenomen in een kliniek in Lausanne, waar hij op 26 juli 1950 aan leukemie overleed. Postuum kreeg hij de Jan Campertprijs.

Stijl en thema's

Lodeizen schreef in een vrije, soms bijna terloopse vorm, zonder vast rijm of metrum. Zijn gedichten klinken als gedachten die net worden opgeschreven: ze springen van het ene beeld naar het andere en hebben een muzikale, dromerige toon. Daarmee brak hij met de strakke, klassieke poëzie die in Nederland in de jaren dertig en veertig de norm was.

Zijn thema's zijn eenzaamheid, verlangen, jeugd, vriendschap en de vluchtigheid van geluk. Ook de natuur en de stad spelen een rol, net als muziek. Wie zijn gedichten leest, merkt een mengeling van levenslust en een vroeg besef van vergankelijkheid.

Omdat hij vrijer schreef dan zijn tijdgenoten, werd Lodeizen al snel gezien als wegbereider van de Vijftigers, de dichters rond Lucebert en Remco Campert die vanaf 1950 de Nederlandse poëzie vernieuwden. Niet iedereen ging daarin mee: criticus Rein Bloem vond het te ver gaan om hem hun voorloper te noemen. Lodeizen stond inderdaad niet in de experimentele groep, maar zijn toon was even nieuw.

Belangrijkste werken

Het innerlijk behang werd tot 1990 vijftien keer herdrukt, een uitzonderlijk aantal voor een poëziebundel. Na zijn dood verschenen ruimere uitgaven met gedichten uit zijn nalatenschap, en in 1996 een wetenschappelijke editie van de Verzamelde gedichten. Over zijn leven schreven Gerard Bes (2001) en Koen Hilberdink (2007) een biografie.

Waar begin je?

• Instappen: Het innerlijk behang. De bundel is niet dik en laat je in één keer zijn hele stem horen. Lees de gedichten hardop; de muzikaliteit komt dan het beste uit.
• Verdieping: de Verzamelde gedichten, met ook het werk dat hij zelf niet publiceerde.
• Achtergrond: een van de biografieën, als je wilt weten hoe zijn leven in Amerika zijn poëzie kleurde.

Als je nieuw bent in het lezen van poëzie, helpen de tips bij poëzie lezen. Lodeizen past goed in een rijtje met Hendrik Marsman, een andere dichter die jong stierf, en met de Vijftigers die na hem kwamen.

Hans Lodeizen in de bibliotheek

Het innerlijk behang en de verzamelde gedichten zijn in veel bibliotheken te leen, meestal bij de afdeling poëzie. Oudere edities vind je soms ook in het antiquariaat. Zijn gedichten zijn daarnaast opgenomen in vrijwel elke bloemlezing van de Nederlandse poëzie van de twintigste eeuw. Een overzicht van poëzieprijzen, waaronder de Jan Campertprijs, staat bij de literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel bundels publiceerde Hans Lodeizen?

Tijdens zijn leven verscheen maar één bundel: Het innerlijk behang (1950). Ander werk werd na zijn dood uitgegeven.

Waaraan overleed Hans Lodeizen?

Aan leukemie, op 26 juli 1950 in een kliniek in Lausanne. Hij was 26 jaar oud.

Was Hans Lodeizen een Vijftiger?

Niet officieel, maar zijn vrije, persoonlijke poëzie wordt vaak gezien als een voorbode van de Vijftigers. Daarover verschillen critici van mening.

Is er een biografie van Hans Lodeizen?

Ja, zelfs twee: van Gerard Bes (2001) en van Koen Hilberdink (2007). Ze beschrijven onder meer zijn studiejaren in Amerika en zijn laatste maanden in Lausanne.