Lucebert

Lucebert (1924–1994), geboren als Lubertus Jacobus Swaanswijk, was dichter, schilder en tekenaar. Hij was de belangrijkste dichter van de Vijftigers, de beweging die na de oorlog de Nederlandse poëzie op zijn kop zette. Zijn regel 'alles van waarde is weerloos' werd een van de bekendste zinnen uit de Nederlandse poëzie.

Leven

Lucebert werd op 15 september 1924 in Amsterdam geboren en groeide op in een arbeidersgezin. Hij verliet de school vroeg en kreeg korte tijd les aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs, maar was grotendeels autodidact. Na de oorlog leidde hij een zwervend bestaan in Amsterdam, waar hij bevriend raakte met andere jonge dichters en schilders.

Hij sloot zich aan bij de beeldende kunstenaars van CoBrA en publiceerde in 1951 zijn eerste bundel, triangel in de jungle. Met zijn optreden, zijn gedichten en zijn tekeningen werd hij al snel de 'keizer der Vijftigers' genoemd. Andere Vijftigers waren onder anderen Gerrit Kouwenaar, Jan Elburg, Bert Schierbeek en Remco Campert.

Vanaf 1953 woonde Lucebert in Bergen, in Noord-Holland. Later legde hij zich steeds meer toe op de schilderkunst, en zijn schilderijen hangen in grote musea. Hij ontving de Constantijn Huygensprijs (1965), de P.C. Hooft-prijs (1967) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1983). Lucebert overleed op 10 mei 1994 in Alkmaar.

Stijl en thema's

Lucebert brak met de vaste vormen, het rijm en de logische zinsbouw van de oudere poëzie. Zijn gedichten zijn klankrijk, speels en vaak verwarrend: woorden worden samengevoegd, opgesplitst of in een onverwachte context gezet. Hij schreef bijna altijd met kleine letters.

Hij wilde 'de ruimte van het volledig leven' tot uitdrukking brengen, zoals hij schreef in het bekende gedicht dat begint met 'ik tracht op poëtische wijze'. Poëzie moest het hele leven omvatten: het lichaam, de natuur, de liefde, maar ook geweld, onrecht en oorlog. Naast de speelsheid is er dus ook een sterke maatschappijkritische lijn in zijn werk. De regel 'alles van waarde is weerloos' komt uit het gedicht 'de zeer oude zingt', en staat in grote letters op een kantoorgebouw in Rotterdam.

Belangrijkste werken

Waarom lees je Lucebert nu nog?

Lucebert laat zien hoeveel taal kan doen als je de regels loslaat. Zijn gedichten zijn soms moeilijk te begrijpen, maar ze hebben een ritme en klank die je meteen pakken, ook als je niet alles snapt. Hardop lezen helpt.

Daarnaast is hij een sleutelfiguur in de naoorlogse cultuur. De Vijftigers en CoBrA vormden samen een radicale breuk met de vooroorlogse kunst. Wie wil begrijpen hoe de moderne Nederlandse poëzie is ontstaan, kan niet om hem heen.

Waar begin je?

Begin met een bloemlezing of met een verzamelbundel en lees eerst 'ik tracht op poëtische wijze' en 'de zeer oude zingt'. Kies daarna een paar gedichten uit apocrief / de analphabetische naam. Laat je niet ontmoedigen als een gedicht niet meteen opengaat; lees het hardop en kijk welke beelden blijven hangen. Wie ook zijn beeldende werk wil zien, kan in musea met moderne kunst terecht.

Na Lucebert kun je verder met andere Vijftigers, zoals Remco Campert, die een toegankelijker toon had. Een interessante tegenhanger is Martinus Nijhoff, die juist in heldere, gewone taal vernieuwde.

Lucebert lenen in de bibliotheek

Verzamelbundels en bloemlezingen van Lucebert zijn in veel bibliotheken te leen of te reserveren. Soms zijn digitale uitgaven als e-book beschikbaar. Over de Vijftigers en hun werk vind je ook materiaal in het Literatuurmuseum. Zijn prijzen staan in ons overzicht van literaire prijzen.

Veelgestelde vragen

Waar komt 'alles van waarde is weerloos' vandaan?

De regel komt uit het gedicht 'de zeer oude zingt' van Lucebert. Hij staat in grote letters op een kantoorgebouw in Rotterdam en wordt vaak geciteerd.

Wie waren de Vijftigers?

Een groep dichters die rond 1950 de Nederlandse poëzie vernieuwde met experimentele, vrije gedichten. Bekende namen zijn Lucebert, Gerrit Kouwenaar, Jan Elburg, Bert Schierbeek en Remco Campert.

Was Lucebert ook schilder?

Ja, Lucebert was ook schilder en tekenaar en was verbonden aan de kunstenaarsbeweging CoBrA. Later in zijn leven richtte hij zich vooral op de schilderkunst.

Wat is de echte naam van Lucebert?

Zijn echte naam was Lubertus Jacobus Swaanswijk. Hij werd in 1924 in Amsterdam geboren.