J.J. Voskuil

J.J. Voskuil (1926–2008) is de schrijver van Het Bureau, een romancyclus van zeven delen en ruim vijfduizend bladzijden over het dagelijks leven op een wetenschappelijk instituut in Amsterdam. Het werk verscheen tussen 1996 en 2000 en werd een onverwacht succes. Zijn debuut Bij nader inzien (1963) gaat over een groep studenten vlak na de oorlog.

Leven

Johannes Jacobus Voskuil, die Han werd genoemd, werd op 1 juli 1926 geboren in Den Haag. Hij studeerde in Amsterdam en werd daarna wetenschapper. In 1963 verscheen zijn eerste roman, Bij nader inzien, een dik boek over zijn studententijd dat bij verschijnen weinig aandacht kreeg.

Op 1 juli 1957 trad hij in dienst van het Meertens Instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), waar hij hoofd werd van de afdeling Volkskunde. Hij deed onder meer onderzoek naar boerderijen en bouwvormen; in 1979 verscheen zijn studie Van vlechtwerk tot baksteen. Op 1 juli 1987 ging hij met vervroegd pensioen, precies dertig jaar na zijn aanstelling.

Daarna begon hij aan Het Bureau. Het eerste deel verscheen in 1996 en werd meteen veel besproken, omdat veel (oud-)medewerkers van het Meertens Instituut zichzelf in de personages herkenden. Voskuil overleed op 1 mei 2008 in Amsterdam. Postuum verschenen onder meer Binnen de huid (2009) en De buurman (2012).

Stijl en thema's

Voskuil schreef nuchter, gedetailleerd en met veel dialoog. Er gebeurt in zijn boeken weinig spectaculairs: vergaderingen, koffiepauzes, ruzies over kleine dingen, promoties en reorganisaties. Juist door die precisie wordt het herkenbaar en vaak heel grappig. Wie ooit in een organisatie heeft gewerkt, ziet de eigen collega's terug.

Het Bureau volgt Maarten Koning, alter ego van Voskuil, van zijn eerste werkdag in 1957 tot zijn afscheid in 1987. Het instituut heet in het boek het A.P. Beerta-Instituut, naar directeur Anton Beerta. De cyclus laat zien hoe de wetenschap verandert, hoe mensen ouder worden en hoe idealen slijten. Maarten twijfelt voortdurend aan de zin van zijn werk, en die twijfel loopt als een rode draad door alle delen.

Bij nader inzien is een groepsportret van jonge intellectuelen in Amsterdam vlak na de Tweede Wereldoorlog. Ook daarin draait het om gesprekken, vriendschappen en de zoektocht naar een plek in de wereld.

Belangrijkste werken

Prijzen en bewerkingen

Voskuil kreeg in 1997 de Ferdinand Bordewijkprijs, in 1998 de Prix des Ambassadeurs en eveneens in 1998 de Libris Literatuur Prijs voor Plankton, het derde deel van Het Bureau. Meer over die prijs lees je bij de Libris Literatuur Prijs.

Bij nader inzien werd in 1991 door Frans Weisz bewerkt tot een televisieserie van zes delen voor de VPRO. Het Bureau werd tussen 2004 en 2006 een radioserie van de NPS, geregisseerd door Peter te Nuyl, met 475 afleveringen.

Waar begin je?

• Instappen: Meneer Beerta, het eerste deel van Het Bureau. Je merkt snel of de toon je bevalt. Veel lezers gaan daarna vanzelf door.
• Als luisterboek of hoorspel: de lange cyclus leent zich goed voor luisteren onderweg. Kijk bij de luisterboeken van de online bibliotheek wat er beschikbaar is.
• Het debuut: Bij nader inzien, voor wie meer wil weten over de naoorlogse generatie. Lees het naast De avonden van Gerard Reve, dat over dezelfde jaren gaat.

Wie houdt van lange romancycli met veel alledaags detail, kan daarna ook De tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden proberen.

J.J. Voskuil in de bibliotheek

De zeven delen van Het Bureau staan in de meeste bibliotheken, maar niet altijd allemaal tegelijk op de plank. Reserveer het volgende deel op tijd, zodat je niet hoeft te wachten. Er bestaan ook e-bookversies; kijk bij e-books lenen.

Veelgestelde vragen

Waar gaat Het Bureau over?

Over Maarten Koning, die van 1957 tot 1987 werkt op een volkskundig instituut in Amsterdam. Het boek beschrijft dertig jaar kantoorleven, met alle vergaderingen, conflicten en twijfels. Het is gebaseerd op Voskuils eigen werk bij het Meertens Instituut.

Hoeveel delen heeft Het Bureau?

Zeven delen, verschenen tussen 1996 en 2000, van Meneer Beerta tot De dood van Maarten Koning.

Is Het Bureau echt gebeurd?

Het is een roman, maar sterk gebaseerd op het Meertens Instituut van de KNAW. Veel personages zijn herkenbaar naar echte collega's gemodelleerd, wat bij verschijnen voor ophef zorgde.

Welke prijzen won J.J. Voskuil?

De Ferdinand Bordewijkprijs (1997), de Prix des Ambassadeurs (1998) en de Libris Literatuur Prijs (1998) voor Plankton.