Literaire tijdschriften

Literaire tijdschriften zijn bladen waarin nieuwe gedichten, verhalen, essays en kritieken verschijnen, vaak voordat ze in boekvorm worden gebundeld. Veel schrijvers debuteren in een tijdschrift, en in de geschiedenis van de Nederlandse literatuur waren tijdschriften vaak de plek waar nieuwe bewegingen ontstonden. Op deze pagina lees je welke rol ze spelen, welke titels je tegenkomt en waar je ze kunt lezen.

Wat staat er in een literair tijdschrift?

Een literair tijdschrift verschijnt meestal een paar keer per jaar en bevat:

• nieuw werk: gedichten, korte verhalen en fragmenten uit romans in wording;
• essays over literatuur, kunst en maatschappij;
• kritieken en besprekingen van nieuwe boeken;
• vertalingen van buitenlandse schrijvers;
• soms interviews of themanummers rond een schrijver of onderwerp.

Het verschil met de boekenbijlage van een krant is dat een tijdschrift zelf literatuur publiceert, niet alleen bespreekt. Redacties bestaan vaak uit schrijvers en critici die een eigen literaire visie uitdragen.

Tijdschriften die literatuurgeschiedenis schreven

In de Nederlandse literatuur zijn een paar tijdschriften uitgegroeid tot begrippen:

Wie Nederlandse literatuurgeschiedenis bestudeert, komt deze bladen steeds tegen. Veel jaargangen van oudere tijdschriften zijn gedigitaliseerd en gratis te lezen via DBNL, de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren, of via Delpher van de Koninklijke Bibliotheek.

Hedendaagse tijdschriften

Er verschijnt nog altijd een flink aantal literaire tijdschriften in Nederland en Vlaanderen. Bekende titels zijn onder meer:

• De Gids, nog altijd actief en met een lange traditie van essays en literatuur.
• Tirade, opgericht in 1957 door uitgever Geert van Oorschot.
• DW B, een Vlaams tijdschrift met een lange voorgeschiedenis in de Dietsche Warande en het Belfort.
• Hollands Maandblad, met een lange traditie van aandacht voor jonge schrijvers.

Daarnaast zijn er tijdschriften gericht op poëzie, vertaalde literatuur of jonge schrijvers, en online platforms die de rol van het tijdschrift deels overnemen. Literaire tijdschriften hebben het financieel vaak moeilijk; titels verdwijnen, fuseren of gaan online verder. Kijk daarom op de site van een tijdschrift of het nog verschijnt en hoe je een abonnement neemt. Veel tijdschriften krijgen steun van het Nederlands Letterenfonds of het Vlaamse Literatuur Vlaanderen.

Waarom zou je een literair tijdschrift lezen?

Je ontdekt nieuwe schrijvers. In een tijdschrift lees je werk van schrijvers die nog geen boek hebben gepubliceerd. Veel bekende namen debuteerden in een tijdschrift.

Je leest kort. Een gedicht of verhaal lees je in een kwartier. Dat maakt een tijdschrift geschikt voor wie weinig tijd heeft.

Je leert kritisch lezen. Essays en kritieken laten zien hoe anderen over boeken denken. Dat helpt als je zelf over boeken wilt schrijven; zie een boekrecensie schrijven.

Je steunt de literatuur. Tijdschriften bieden ruimte aan experiment en aan genres die commercieel weinig opleveren, zoals poëzie en essays.

Waar lees je ze?

• In de bibliotheek. Grotere bibliotheken hebben vaak abonnementen op literaire tijdschriften in de leeszaal. Vraag ernaar bij je eigen bibliotheek.
• In de Koninklijke Bibliotheek. De KB bewaart als nationale bibliotheek ook literaire tijdschriften.
• Via een abonnement. De meeste tijdschriften zijn te koop in goede boekhandels of via een abonnement bij de uitgever.
• Online. Steeds meer tijdschriften publiceren een deel van hun inhoud online.

Literaire tijdschriften organiseren ook avonden met hun auteurs, vaak in samenwerking met boekhandels of festivals; zie boekenbeurzen en festivals.

Veelgestelde vragen

Wat is het oudste literaire tijdschrift van Nederland?

De Gids, opgericht in 1837. Het geldt als een van de oudste nog bestaande literaire tijdschriften ter wereld.

Waar kan ik oude literaire tijdschriften lezen?

Veel oudere jaargangen zijn gedigitaliseerd en gratis te lezen via DBNL en Delpher. Papieren exemplaren worden bewaard in de Koninklijke Bibliotheek.

Kan ik mijn eigen werk insturen naar een literair tijdschrift?

Bij veel tijdschriften kan dat. Kijk op de site van het tijdschrift naar de inzendvoorwaarden; die verschillen per redactie.