Streekromans

Een streekroman is een roman die zich afspeelt in een herkenbare landelijke streek, waarin het leven van boeren, vissers of dorpsbewoners centraal staat. De natuur, de seizoenen, het geloof en de verhoudingen in een kleine gemeenschap bepalen het verhaal. Het genre was in de eerste helft van de twintigste eeuw enorm populair en heeft nog steeds een trouwe groep lezers. Hieronder lees je wat streekromans kenmerkt, waar ze vandaan komen en hoe je ze vindt.

Wat maakt een roman een streekroman?

Typische kenmerken van de streekroman zijn:

• Een concrete streek. De Peel, Drenthe, de Betuwe, de Veluwe, de Vlaamse Kempen: het landschap is bijna een personage.
• Werk op het land of het water. Oogst, vee, dijken, visserij, vaak in een tijd voor de mechanisatie.
• Een hechte gemeenschap. Familie, buren, de kerk en de dorpsnotabelen bepalen wat er kan.
• Grote gevoelens in kleine levens. Liefde over standsgrenzen heen, een erfeniskwestie, een ramp die het dorp treft.
• Soms dialect. Veel streekromans gebruiken streektaal in de dialogen.

In het boekenvak wordt de streekroman vaak samen genoemd met de familieroman, die meerdere generaties van één familie volgt. Moderne literaire romans over het platteland, zoals Boven is het stil van Gerbrand Bakker of De avond is ongemak, gebruiken soms dezelfde ingrediënten, maar worden meestal tot de literaire romans gerekend.

De streekroman in Vlaanderen en Nederland

De streekroman bloeide het eerst in Vlaanderen. Stijn Streuvels schreef met De vlaschaard (1907) een krachtige roman over een conflict tussen een boer en zijn zoon op het vlasveld. Felix Timmermans schreef Pallieter (1916), een uitbundige lofzang op het leven in de Nete-streek, en later Boerenpsalm (1935). Ernest Claes maakte met De Witte (1920) een klassieker over een ondeugende boerenjongen in de Kempen.

In Nederland volgden in het interbellum schrijvers die elk een eigen streek op de kaart zetten. Herman de Man schreef Het wassende water (1925), over een overstroming in de Lopikerwaard en de Krimpenerwaard. Antoon Coolen beschreef het Brabantse land, onder meer in Dorp aan de rivier (1934), over een dorpsdokter aan de Maas, dat in 1958 door Fons Rademakers werd verfilmd. Anne de Vries schreef met Bartje (1935) het beroemdste Drentse boek, over een arme boerenjongen. Cor Bruijn schreef met Sil de strandjutter (1940) over het harde bestaan op een Waddeneiland.

Na de oorlog bleef het genre populair. Help, de dokter verzuipt! (1968) van Toon Kortooms, over een jonge dokter in de Peel, was in 1969 het bestverkochte boek van Nederland. Daarna werd de streekroman vooral een populair genre, met veel lezers in christelijke kring. Schrijvers als Gerda van Wageningen publiceerden tientallen streek- en familieromans. In de literatuur keerde het landelijk leven terug in boeken als Knielen op een bed violen (2005) van Jan Siebelink, over een kweker die opgaat in een streng gereformeerde beweging.

Aanraders

Streekromans vinden in de bibliotheek

Streekromans hebben in veel bibliotheken een eigen genresticker of een aparte kast, juist omdat ze een vaste lezersgroep hebben. Ze zijn ook ruim vertegenwoordigd bij de grote letterboeken, omdat veel lezers van het genre wat ouder zijn. In het boekenvak heeft de streek- en familieroman de NUR-code 344.

In de online catalogus kun je filteren op het genre 'streekroman' of zoeken op trefwoorden als de naam van een provincie of streek, bijvoorbeeld 'Drenthe' of 'Veluwe'. Oudere streekromans worden niet altijd meer herdrukt. Staat een titel niet meer in je eigen bibliotheek, dan kun je hem via het interbibliothecair leenverkeer aanvragen. Een deel van de klassieke streekromans is ook digitaal te lezen via de DBNL, en recente titels zijn vaak als e-book of luisterboek beschikbaar.

Tips voor wie streekromans leest

• Lees over je eigen streek. Een streekroman over de omgeving waar je opgroeide of woont, leest extra levendig.
• Combineer met een bezoek. Sommige boeken hebben sporen achtergelaten in hun streek, zoals het standbeeld van Bartje in Assen.
• Vergelijk oud en nieuw. Lees een klassieke streekroman en daarna een moderne literaire roman over het platteland, en kijk wat er veranderd is.
• Kijk ook bij historische romans. Veel streekromans spelen in het verleden; zie historische romans.

Veelgestelde vragen

Wat is een streekroman?

Een roman die zich afspeelt in een herkenbare landelijke streek, waarin het leven van boeren, vissers of dorpsbewoners centraal staat. Natuur, geloof en familie spelen vaak een grote rol.

Wat is het bekendste Nederlandse streekboek?

Bartje van Anne de Vries, over een Drentse boerenjongen, is waarschijnlijk het bekendste. Ook Het wassende water van Herman de Man en Help, de dokter verzuipt! van Toon Kortooms werden veel gelezen.

Worden er nog streekromans geschreven?

Ja. Er verschijnen nog steeds populaire streek- en familieromans, en literaire schrijvers schrijven regelmatig over het platteland, al noemen zij hun boeken zelden streekroman.