Historische romans
Inhoud
Een historische roman is een verhaal dat zich afspeelt in een tijd die ruim voor het leven van de schrijver ligt, waarin echte gebeurtenissen of personen een rol spelen naast verzonnen personages. Het genre combineert het plezier van een goed verhaal met het gevoel dat je iets leert over het verleden. Hieronder lees je hoe het genre ontstond, wie de belangrijkste Nederlandstalige schrijvers zijn en hoe je historische romans vindt.
Wat maakt een roman historisch?
Een veelgebruikte vuistregel is dat het verhaal minstens een generatie, zo'n vijftig jaar, voor het schrijven speelt. Een roman uit 1950 die in 1950 speelt, is dus geen historische roman, ook al voelt hij nu historisch. Kenmerkend zijn:
- Grondig onderzoek. Kleding, eten, taal en politieke verhoudingen kloppen zo goed mogelijk.
- Echte personen naast verzonnen personages. Soms is een historisch figuur de hoofdpersoon, zoals Thomas Cromwell bij Hilary Mantel; vaak is de hoofdpersoon fictief en lopen historische figuren op de achtergrond mee.
- Een verantwoording. Veel schrijvers leggen in een nawoord uit wat verzonnen is en wat niet.
De grens met andere genres is dun. Romans over de Tweede Wereldoorlog krijgen in het boekenvak vaak een eigen indeling als oorlogsroman. Wie liever het echte verhaal leest, kiest voor een biografie of een geschiedenisboek.
Van Walter Scott tot Hella Haasse
De Schotse schrijver Walter Scott maakte de historische roman begin negentiende eeuw populair in heel Europa. In Vlaanderen volgde Hendrik Conscience met De Leeuw van Vlaenderen (1838), over de Guldensporenslag van 1302. Het boek speelde een grote rol in het Vlaamse nationale bewustzijn; Conscience heet ook wel 'de man die zijn volk leerde lezen'. In Nederland schreven onder meer Jacob van Lennep en Anna Louisa Geertruida Bosboom-Toussaint historische romans.
In de twintigste eeuw gaf Arthur van Schendel het genre een literaire vorm met Het fregatschip Johanna Maria (1930). De belangrijkste naam werd Hella Haasse. Met Het woud der verwachting (1949), over de middeleeuwse dichter Charles d'Orléans, en later Heren van de thee (1992), gebaseerd op brieven van theeplanters in Nederlands-Indië, liet ze zien hoe je met archiefmateriaal literatuur maakt.
Daarna bleef het genre in beweging. Margriet de Moor schreef met De schilder en het meisje (2010) over een jonge vrouw die in 1664 in Amsterdam werd terechtgesteld en die Rembrandt tekende. Arthur Japin vertelde in De zwarte met het witte hart (1997) het verhaal van twee Ghanese prinsen aan het Nederlandse hof. Simone van der Vlugt, bekend van haar thrillers, schreef populaire historische romans als Nachtblauw (2016) over de opkomst van het Delfts blauw. En Anjet Daanje won met Het lied van ooievaar en dromedaris (2022), dat anderhalve eeuw omspant, de Boekenbon Literatuurprijs en de Libris.
Aanraders
| Titel | Auteur | Jaar | Waarom lezen |
|---|---|---|---|
| De Leeuw van Vlaenderen | Hendrik Conscience | 1838 | De klassieker van de Vlaamse historische roman |
| I promessi sposi (De verloofden) | Alessandro Manzoni | 1827 | Liefde, pest en machtsmisbruik in het zeventiende-eeuwse Lombardije |
| Het fregatschip Johanna Maria | Arthur van Schendel | 1930 | Een zeilmaker die zijn leven wijdt aan één schip |
| Het woud der verwachting | Hella Haasse | 1949 | Een rijk portret van de late middeleeuwen in Frankrijk |
| Mémoires d'Hadrien | Marguerite Yourcenar | 1951 | Een Romeinse keizer kijkt terug op zijn leven, in de vorm van een brief |
| The Pillars of the Earth | Ken Follett | 1989 | De bouw van een kathedraal in twaalfde-eeuws Engeland, een echte pageturner |
| Heren van de thee | Hella Haasse | 1992 | Koloniale geschiedenis op een theeplantage op Java, op basis van echte brieven |
| De zwarte met het witte hart | Arthur Japin | 1997 | Twee Ashanti-prinsen groeien op in negentiende-eeuws Delft en Den Haag |
| Girl with a Pearl Earring | Tracy Chevalier | 1999 | Het verzonnen verhaal achter het beroemde schilderij van Vermeer |
| Wolf Hall | Hilary Mantel | 2009 | Het hof van Hendrik VIII gezien door de ogen van Thomas Cromwell |
| De schilder en het meisje | Margriet de Moor | 2010 | Amsterdam in 1664, rond een terechtstelling en een tekening van Rembrandt |
| Nachtblauw | Simone van der Vlugt | 2016 | Een jonge weduwe in de wereld van het Delfts blauw |
Historische romans vinden in de bibliotheek
Historische romans hebben in veel bibliotheken een eigen genresticker, vaak met een herkenbaar historisch beeld. Ze staan meestal tussen de andere romans op alfabet van de auteur, al hebben grotere vestigingen soms een aparte kast. In het boekenvak is er een eigen NUR-code: 342 voor de populaire historische roman. Literaire historische romans, zoals die van Haasse of Mantel, krijgen meestal 301 of 302.
In de online catalogus kun je vaak combineren: filter op het genre 'historische roman' en zoek daarnaast op een periode of land, zoals 'middeleeuwen', 'Gouden Eeuw' of 'Nederlands-Indië'. Zulke trefwoorden helpen om precies het tijdvak te vinden dat je zoekt. Wil je na een roman meer weten over de echte geschiedenis, dan vind je informatieve boeken op SISO-nummer in de reeks 900 tot 940. Veel historische romans zijn dik; als e-book of luisterboek neem je ze makkelijker mee.
Tips voor wie historische romans leest
- Lees het nawoord. Daar vertelt de schrijver wat verzonnen is.
- Combineer roman en geschiedenis. Lees na Wolf Hall een biografie van Hendrik VIII, of na Heren van de thee een boek over Nederlands-Indië.
- Kies een periode die je kent. Een roman over je eigen stad of streek leest vaak extra levendig.
- Bezoek de plek. Veel historische romans spelen in plaatsen die je nog kunt bezoeken, zoals Delft bij Nachtblauw.
Veelgestelde vragen
Wanneer is een roman een historische roman?
Als het verhaal zich afspeelt in een periode ruim voor het leven van de schrijver, vaak gesteld op minstens vijftig jaar eerder. Echte gebeurtenissen of personen vormen de achtergrond van het verhaal.
Klopt alles in een historische roman?
Nee. Schrijvers doen veel onderzoek, maar verzinnen dialogen, gedachten en soms hele personages. Een goed nawoord vertelt je wat feit en wat fictie is.
Wat is een goede Nederlandse historische roman om mee te beginnen?
Heren van de thee van Hella Haasse is toegankelijk en goed gedocumenteerd. Wie van een vlot verhaal houdt, kan beginnen met Nachtblauw van Simone van der Vlugt.
Bijgewerkt: