Fantasy

Fantasy is het genre van verhalen die spelen in een wereld waarin magie, mythische wezens of bovennatuurlijke krachten bestaan. Die wereld kan volledig verzonnen zijn, zoals Midden-aarde, of een versie van onze eigen wereld met een magische kant. Hieronder lees je welke soorten fantasy er zijn, welke rol Nederlandstalige schrijvers spelen en welke boeken een goede eerste stap zijn.

Wat maakt een boek fantasy?

Het verschil met sciencefiction is dat fantasy het onmogelijke niet wetenschappelijk verklaart. Een draak hoeft in fantasy geen biologische uitleg te hebben; in sciencefiction wordt een ruimteschip wel aannemelijk gemaakt. Veel fantasy put uit mythen, sagen en sprookjes, en draait om thema's als goed tegen kwaad, macht, opgroeien en de prijs van magie.

De belangrijkste subgenres:

• High fantasy of epische fantasy. Een volledig verzonnen wereld met eigen landkaarten, volken en geschiedenis, vaak in lange reeksen.
• Urban fantasy. Magie in een hedendaagse stad.
• Magisch realisme. Een realistische wereld waarin het wonderlijke zonder uitleg gebeurt. Deze stroming is in Vlaanderen sterk vertegenwoordigd.
• Grimdark. Harde, morele grijze fantasy zonder echte helden.
• Romantasy. Fantasy met een romantische verhaallijn als kern, sinds de jaren 2020 enorm populair via BookTok.

Fantasy in het Nederlands taalgebied

De moderne fantasy werd gevormd door Engelstalige schrijvers. J.R.R. Tolkien publiceerde The Hobbit in 1937 en The Lord of the Rings in 1954 en 1955. Ursula K. Le Guin, Terry Pratchett en later J.K. Rowling en George R.R. Martin bouwden daarop voort.

In het Nederlands vind je de sterkste fantasytraditie bij de kinder- en jeugdboeken. Tonke Dragt schreef met De brief voor de koning (1962) een ridderverhaal in een verzonnen middeleeuwse wereld dat in 2004 werd uitgeroepen tot beste Griffelboek van de afgelopen vijftig jaar. Paul Biegel schreef sprookjesachtige verhalen als Het sleutelkruid (1964) en De kleine kapitein (1970).

Voor volwassenen ontwikkelde Vlaanderen een eigen variant: het magisch realisme. Johan Daisne schreef De man die zijn haar kort liet knippen (1947) en Hubert Lampo De komst van Joachim Stiller (1960), waarin het onverklaarbare het dagelijks leven binnendringt. In Nederland werd Thomas Olde Heuvelt internationaal bekend met de horrorroman HEX (2013), waarin een heks een dorp in haar greep houdt. Voor korte verhalen in de fantastische genres is er de Harland-prijs, lang bekend als de Paul Harland Prijs: de oudste jaarlijkse prijs voor Nederlandstalige sciencefiction-, fantasy- en horrorverhalen. Olde Heuvelt won hem twee keer.

Aanraders

Fantasy vinden in de bibliotheek

Fantasy heeft in veel bibliotheken een eigen genresticker en staat bij de romans of in een aparte kast samen met sciencefiction. In het boekenvak is de NUR-code 334 voor fantasy; horror en griezelverhalen hebben 335. Let op: veel fantasy staat op de jongerenafdeling, ook boeken die volwassenen graag lezen. Kijk daarom ook bij young adult als je een titel niet vindt.

Fantasyreeksen bestaan vaak uit vijf, tien of meer delen. Controleer in de catalogus of alle delen aanwezig zijn en reserveer het volgende deel op tijd. Veel fantasy wordt in het Engels gelezen, vooral nieuwe delen die nog niet vertaald zijn. Bibliotheken hebben daarom vaak een Engelstalige fantasycollectie, en via de online bibliotheek kun je ook Engelstalige e-books lenen. Lange reeksen zijn ook populair als e-book, omdat dikke delen dan niet zwaar zijn.

Tips voor wie met fantasy begint

• Begin met een losstaand boek of een eerste deel dat afgerond is. The Hobbit of A Wizard of Earthsea geven een goede indruk zonder dat je aan tien delen vastzit.
• Gebruik de kaart en de personagelijst. Epische fantasy heeft vaak veel namen; die hulpmiddelen staan meestal voor in het boek.
• Probeer humor. Wie het genre te zwaar vindt, kan beginnen bij Terry Pratchett.
• Herlees een jeugdklassieker. Boeken als De brief voor de koning lezen op volwassen leeftijd heel anders.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen fantasy en sciencefiction?

Fantasy draait om magie en het bovennatuurlijke, zonder wetenschappelijke verklaring. Sciencefiction gaat uit van wetenschap en technologie, vaak in de toekomst. Beide genres staan in de bibliotheek vaak bij elkaar.

Wat is romantasy?

Een mengvorm van fantasy en romantiek, waarin de liefdesgeschiedenis even belangrijk is als de fantasywereld. Het subgenre werd groot via BookTok; A Court of Thorns and Roses van Sarah J. Maas (2015) is een bekend voorbeeld.

Zijn er Nederlandse fantasyschrijvers?

Ja. Tonke Dragt en Paul Biegel zijn klassiekers in de jeugdfantasy, Hubert Lampo en Johan Daisne schreven Vlaams magisch realisme, en Thomas Olde Heuvelt schrijft fantastische horror voor volwassenen.

Waar vind ik fantasy in de bibliotheek?

Meestal bij de romans met een fantasysticker, of in een aparte kast samen met sciencefiction. Kijk ook op de jongerenafdeling en in de Engelstalige collectie.