Non-fictie
Inhoud
Non-fictie is alles wat geen verzonnen verhaal is: van kookboeken en reisgidsen tot geschiedenisboeken en essays. Op deze pagina gaat het om non-fictie die je leest zoals je een roman leest, van begin tot eind, omdat het verhaal of het idee je pakt. Je leest hier welke soorten er zijn, welke Nederlandstalige auteurs het genre vormgaven en hoe je je weg vindt in de informatieve kasten van de bibliotheek.
Welke soorten non-fictie zijn er?
Leesbare non-fictie, ook wel literaire of verhalende non-fictie genoemd, kent een paar hoofdvormen:
- Geschiedenis. Boeken die een periode, land of gebeurtenis vertellen aan de hand van mensen en bronnen.
- Populaire wetenschap. Uitleg over het brein, het heelal, de natuur of de economie voor een breed publiek.
- Journalistieke non-fictie. Reportages over een plaats of maatschappelijk probleem, vaak gebaseerd op jaren onderzoek.
- Essays en filosofie. Persoonlijke of beschouwende teksten over een idee, zoals vrijheid, technologie of de dood.
- Reisliteratuur. Verslagen van reizen die meer vertellen over mensen en culturen dan een reisgids.
Persoonlijke verhalen en reconstructies van misdaden staan op een eigen pagina, waargebeurd, en levensbeschrijvingen bij biografieën.
Nederlandstalige non-fictie
Nederland en Vlaanderen hebben een sterke traditie van verhalende non-fictie. Geert Mak schreef met Hoe God verdween uit Jorwerd (1996) over de verandering van het Friese platteland, en met In Europa (2004) een reis door de twintigste eeuw. De Vlaming David Van Reybrouck kreeg veel prijzen voor Congo. Een geschiedenis (2010) en later Revolusi (2020), over de Indonesische onafhankelijkheid, beide gebaseerd op honderden gesprekken met ooggetuigen.
Ook populaire wetenschap verkoopt goed. Hersenonderzoeker Dick Swaab bereikte met Wij zijn ons brein (2010) een enorm publiek, en primatoloog Frans de Waal schreef over empathie en emoties bij dieren, onder meer in Mama's laatste omhelzing (2019). Rutger Bregman kreeg met De meeste mensen deugen (2019) ook internationaal veel aandacht.
Voor non-fictie bestaan eigen prijzen, zoals de Libris Geschiedenis Prijs, de Brusseprijs voor het beste journalistieke boek, de Jan Wolkers Prijs voor het beste natuurboek, de Bob den Uyl-prijs voor reisliteratuur en de Socratesbeker voor het beste filosofieboek. De shortlists van die prijzen zijn een goede bron voor leestips.
Aanraders
| Titel | Auteur | Jaar | Waarom lezen |
|---|---|---|---|
| Silent Spring | Rachel Carson | 1962 | Het boek dat de moderne milieubeweging op gang bracht |
| Hoe God verdween uit Jorwerd | Geert Mak | 1996 | Het verdwijnen van het oude dorpsleven, verteld via één Fries dorp |
| A Short History of Nearly Everything | Bill Bryson | 2003 | De natuurwetenschap van oerknal tot mens, met humor |
| In Europa | Geert Mak | 2004 | Een reis door de twintigste eeuw langs de plekken waar het gebeurde |
| Congo. Een geschiedenis | David Van Reybrouck | 2010 | De geschiedenis van een land, verteld door de mensen die haar meemaakten |
| Wij zijn ons brein | Dick Swaab | 2010 | Een populaire en soms omstreden uitleg van wat het brein bepaalt |
| The Immortal Life of Henrietta Lacks | Rebecca Skloot | 2010 | Wetenschap, ethiek en de vrouw achter een beroemde cellijn |
| Sapiens | Yuval Noah Harari | 2011 | De geschiedenis van de mensheid in grote lijnen |
| White Innocence | Gloria Wekker | 2016 | Een scherpe analyse van het Nederlandse zelfbeeld rond ras en kolonialisme |
| De meeste mensen deugen | Rutger Bregman | 2019 | Een pleidooi voor een positiever mensbeeld, vol voorbeelden |
| Mama's laatste omhelzing | Frans de Waal | 2019 | Over emoties bij dieren en wat dat zegt over ons |
| Revolusi | David Van Reybrouck | 2020 | De Indonesische onafhankelijkheidsstrijd vanuit vele perspectieven |
Non-fictie vinden in de bibliotheek
Informatieve boeken staan in de openbare bibliotheek op onderwerp volgens SISO. Het nummer op de rug, de signatuur, vertelt je in welke kast een boek staat. Een paar reeksen die bij leesbare non-fictie vaak voorkomen:
| SISO | Onderwerp |
|---|---|
| 100 | Filosofie |
| 300–330 | Sociale wetenschappen en maatschappij |
| 500 | Natuurwetenschappen, zoals biologie en sterrenkunde |
| 600–610 | Geneeskunde en gezondheid |
| 900–940 | Geschiedenis |
| 950–990 | Aardrijkskunde en reizen |
Steeds meer bibliotheken presenteren een deel van de informatieve collectie in thema's, zoals 'Gezondheid' of 'Mens en maatschappij'. Nieuwe en populaire titels staan vaak apart op een tafel of in een 'nieuw'-kast. In het boekenvak geldt de NUR-code, met bijvoorbeeld 680 voor geschiedenis algemeen en 689 voor oorlog en vrede; die zie je soms terug in webwinkels, maar niet op de bibliotheekplank.
In de online catalogus kun je op onderwerp zoeken met trefwoorden. Non-fictie is daarnaast erg geschikt als luisterboek, en veel recente titels kun je als e-book lenen.
Tips voor non-fictielezers
- Lees niet alles. Bij essaybundels en populaire wetenschap mag je hoofdstukken overslaan of in een andere volgorde lezen.
- Let op de noten. Een goede non-fictieschrijver verantwoordt bronnen; zo kun je verder lezen over wat je boeit.
- Lees kritisch. Ook succesvolle non-fictie kan eenzijdig of omstreden zijn. Lees recensies of een boek met een ander standpunt.
- Combineer met fictie. Een historische roman over dezelfde periode maakt geschiedenis vaak persoonlijker.
Veelgestelde vragen
Wat is literaire non-fictie?
Non-fictie die met literaire middelen is geschreven: met scènes, personages en een eigen stijl. Het onderwerp is echt, maar het boek leest als een verhaal.
Waarom staan informatieve boeken niet op alfabet?
In de openbare bibliotheek staan informatieve boeken op onderwerp, volgens het SISO-systeem. Zo staan alle boeken over hetzelfde onderwerp bij elkaar, en vind je naast het boek dat je zocht ook verwante titels.
Welke prijzen zijn er voor non-fictie?
Onder meer de Libris Geschiedenis Prijs, de Brusseprijs voor journalistiek, de Jan Wolkers Prijs voor natuurboeken, de Bob den Uyl-prijs voor reisboeken en de Socratesbeker voor filosofie.
Bijgewerkt: