Biografieën
Inhoud
Een biografie is de beschrijving van het leven van een echt persoon, geschreven door iemand anders op basis van onderzoek in archieven, brieven en gesprekken. Goede biografieën lezen als een roman en vertellen tegelijk veel over de tijd waarin iemand leefde. Hieronder lees je wat het genre kenmerkt, hoe de Nederlandse biografie zich ontwikkelde en welke boeken een goede start zijn.
Wat maakt een goede biografie?
Een biografie is meer dan een opsomming van feiten. De biograaf kiest een invalshoek en probeert te begrijpen waarom iemand deed wat hij deed. Je kunt grofweg drie vormen onderscheiden:
- De wetenschappelijke biografie. Uitgebreid, met veel noten en bronverantwoording, vaak geschreven door historici. Zulke boeken tellen soms meer dan achthonderd bladzijden.
- De verhalende biografie. Gericht op een breed publiek, met scènes en spanning, maar wel gebaseerd op onderzoek.
- De groepsbiografie. Het verhaal van een familie, vriendengroep of generatie.
Een biografie verschilt van een autobiografie of memoir, waarin iemand over het eigen leven schrijft; die vind je op waargebeurd. Ook de biografische roman, waarin een schrijver een echt leven met verzonnen dialogen vertelt, is iets anders. Irving Stone schreef met Lust for Life (1934) een bekende roman over Vincent van Gogh; die hoort eerder bij de historische romans.
De biografie in Nederland
Lang gold de biografie als een Angelsaksisch genre. Engelse en Amerikaanse biografen schreven dikke levensbeschrijvingen van politici en kunstenaars, terwijl in Nederland de nadruk lag op het werk en niet op het leven. Dat veranderde vanaf de jaren negentig. Elsbeth Etty schreef Liefde is heel het leven niet (1996), over de dichteres en socialiste Henriette Roland Holst, en kreeg er de Gouden Uil voor. Mineke Bosch schreef een standaardwerk over Aletta Jacobs, Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid (2005).
Annejet van der Zijl liet zien dat een biografie ook een groot publiek kan bereiken. Haar Anna (2002), over Annie M.G. Schmidt, en Bernhard (2010), over de prins, werden bestsellers. Ook literaire schrijvers kregen grote biografieën; Onno Blom schreef over Jan Wolkers Het litteken van de dood, waarmee hij in 2018 de Nederlandse Biografieprijs won.
Die prijs, de voortzetting van de Erik Hazelhoff Roelfzema Biografieprijs, wordt elke twee jaar uitgereikt voor de beste Nederlandstalige biografie. Recente winnaars zijn René van Stipriaan in 2022 met De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje en Karin Amatmoekrim in 2024 met haar boek over de schrijver Anil Ramdas. Aan de Rijksuniversiteit Groningen is bovendien een Biografie Instituut gevestigd dat onderzoek naar biografieën stimuleert.
Aanraders
| Titel | Auteur | Jaar | Waarom lezen |
|---|---|---|---|
| Marie Antoinette | Stefan Zweig | 1932 | Een meeslepend psychologisch portret van de laatste koningin van Frankrijk |
| Long Walk to Freedom | Nelson Mandela | 1994 | De autobiografie van een van de belangrijkste politici van de twintigste eeuw |
| Liefde is heel het leven niet | Elsbeth Etty | 1996 | Een bekroonde biografie van Henriette Roland Holst |
| Anna | Annejet van der Zijl | 2002 | Het leven van Annie M.G. Schmidt, toegankelijk en vol anekdotes |
| Alexander Hamilton | Ron Chernow | 2004 | De biografie die de basis werd voor de musical Hamilton |
| Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid | Mineke Bosch | 2005 | Het standaardwerk over Aletta Jacobs, de eerste vrouwelijke arts van Nederland |
| Bernhard | Annejet van der Zijl | 2010 | De jonge jaren van prins Bernhard, een verborgen geschiedenis |
| Van Gogh: The Life | Steven Naifeh en Gregory White Smith | 2011 | Een zeer uitgebreide biografie van Vincent van Gogh |
| Steve Jobs | Walter Isaacson | 2011 | Gebaseerd op tientallen gesprekken met Jobs zelf |
| Het litteken van de dood | Onno Blom | 2017 | De biografie van Jan Wolkers, winnaar van de Nederlandse Biografieprijs |
| De Zwijger | René van Stipriaan | 2021 | Willem van Oranje als mens van vlees en bloed |
Biografieën vinden in de bibliotheek
Biografieën staan in de bibliotheek bij de informatieve boeken, maar de plek verschilt. Veel bibliotheken zetten een biografie bij het onderwerp volgens SISO: een biografie van een schilder bij kunst, van een politicus bij geschiedenis. Andere bibliotheken hebben een aparte kast voor biografieën, op alfabet van de persoon over wie het boek gaat. In de online catalogus vind je een biografie het makkelijkst door te zoeken op de naam van de persoon als onderwerp of trefwoord.
In het boekenvak hebben biografieën verschillende NUR-codes, afhankelijk van het onderwerp: 321 voor biografieën van literaire auteurs, 681 voor historische biografieën en bijvoorbeeld 641 voor biografieën van kunstenaars. Biografieën zijn vaak dik, dus een luisterboek of e-book is een handige manier om ze te lezen. Wie zelf onderzoek wil doen naar iemands leven, vindt historische kranten in Delpher van de Koninklijke Bibliotheek.
Tips voor het lezen van biografieën
- Begin bij iemand die je al kent. Een biografie van een schrijver wiens boeken je las, of van een kunstenaar wiens werk je zag, leest meteen persoonlijker.
- Lees het werk erbij. Na Anna lees je de versjes van Annie M.G. Schmidt met andere ogen. Op onze pagina's over schrijvers vind je een eerste kennismaking.
- Sla gerust stukken over. Een dikke wetenschappelijke biografie hoef je niet van voor naar achter te lezen.
- Vergelijk biografen. Over bekende figuren bestaan vaak meerdere biografieën met een heel verschillende kijk.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een biografie en een autobiografie?
Een biografie wordt door iemand anders geschreven, op basis van onderzoek. Een autobiografie schrijft iemand over het eigen leven. Een memoir is een autobiografisch boek over een bepaalde periode.
Welke prijs is er voor biografieën?
De Nederlandse Biografieprijs, voorheen de Erik Hazelhoff Roelfzema Biografieprijs, wordt elke twee jaar uitgereikt. In 2024 won Karin Amatmoekrim met haar biografie van Anil Ramdas.
Waar staan biografieën in de bibliotheek?
Bij de informatieve boeken, ofwel bij het onderwerp van de persoon, ofwel in een aparte biografieënkast. Zoek in de catalogus op de naam van de persoon over wie het boek gaat.
Bijgewerkt: