Humor
Inhoud
Humoristische boeken zijn boeken waarbij lachen een belangrijk deel van het leesplezier is: door absurde situaties, scherpe dialogen, ironie of een verteller die de wereld van een vreemde kant laat zien. Humor is geen genre met vaste regels, maar je vindt het in romans, verhalen, columns en strips. Hieronder lees je welke soorten humor er in boeken voorkomen, welke Nederlandstalige schrijvers bekend werden om hun geestigheid en welke boeken je kunt lenen.
Soorten humor in boeken
Wat grappig is, verschilt per lezer. Toch zijn er een paar herkenbare vormen:
- Ironie. De verteller zegt het ene en bedoelt het andere, of ziet niet wat de lezer wel ziet.
- Satire. Spot met een maatschappij, beroep of instituut, zoals het leger of de bureaucratie.
- Absurdisme. Onmogelijke situaties die volkomen serieus worden beschreven.
- Komedie van zeden. Grappige verwikkelingen in een bepaald sociaal milieu, zoals de Engelse upper class bij P.G. Wodehouse.
- Droge, alledaagse humor. Kleine observaties over gewone mensen, het terrein van de Nederlandse column.
Humor gaat vaak samen met een ander genre. Terry Pratchett en Douglas Adams schreven grappige fantasy en sciencefiction, Richard Osman grappige misdaad, en veel feelgoodromans leven van hun humor.
Humor in de Nederlandstalige literatuur
De Nederlandse humor heeft een lange traditie van zelfspot en ironie. Nicolaas Beets publiceerde in 1839 onder het pseudoniem Hildebrand Camera Obscura, met geestige schetsen van burgerlijk Nederland die nog steeds worden gelezen. In Vlaanderen schreef Willem Elsschot met Kaas (1933) een tragikomedie over een kantoorklerk die kaashandelaar wordt.
In de twintigste eeuw werd Godfried Bomans een van de populairste humoristen. Zijn Erik of het klein insectenboek (1941), over een jongen die in een schilderij belandt tussen de insecten, is een klassieker voor jong en oud. Simon Carmiggelt schreef decennialang dagelijks een 'Kronkel' in Het Parool: korte, melancholiek-grappige stukjes over kroegen, kinderen en ouder worden. Annie M.G. Schmidt bracht met haar versjes, liedjes en musicals een speelse, anarchistische humor die ook volwassenen aanspreekt.
Recentere schrijvers zetten die lijn voort. Arnon Grunberg debuteerde met Blauwe maandagen (1994), een tragikomische roman over een Amsterdamse scholier. In Vlaanderen werd Herman Brusselmans bekend om zijn overdreven, zelfspottende romans, zoals Ex-drummer (1994). En de dagboeken van Hendrik Groen lieten zien dat humor over ouderdom een groot publiek trekt.
Aanraders
| Titel | Auteur | Jaar | Waarom lezen |
|---|---|---|---|
| Camera Obscura | Hildebrand (Nicolaas Beets) | 1839 | Negentiende-eeuwse spot met Hollandse burgers, nog verrassend herkenbaar |
| Three Men in a Boat | Jerome K. Jerome | 1889 | Drie vrienden en een hond op de Theems, een van de grappigste Engelse boeken |
| De lotgevallen van de brave soldaat Švejk | Jaroslav Hašek | 1921–1923 | Een Tsjechische soldaat die het leger ontregelt door alles letterlijk te nemen |
| Kaas | Willem Elsschot | 1933 | Een droge tragikomedie over ambitie en mislukking |
| Right Ho, Jeeves | P.G. Wodehouse | 1934 | Bertie Wooster en zijn onverstoorbare butler in topvorm |
| Erik of het klein insectenboek | Godfried Bomans | 1941 | Een fantasierijk en geestig avontuur tussen de insecten |
| The Hitchhiker's Guide to the Galaxy | Douglas Adams | 1979 | Absurde sciencefiction: de aarde wordt gesloopt voor een snelweg |
| A Confederacy of Dunces | John Kennedy Toole | 1980 | Een onvergetelijk onaangepaste hoofdpersoon in New Orleans |
| The Secret Diary of Adrian Mole, Aged 13¾ | Sue Townsend | 1982 | Het dagboek van een puber die zichzelf een onbegrepen intellectueel vindt |
| Good Omens | Terry Pratchett en Neil Gaiman | 1990 | Een engel en een duivel proberen het einde van de wereld te voorkomen |
| Blauwe maandagen | Arnon Grunberg | 1994 | Een tragikomisch debuut over een spijbelende Amsterdamse jongen |
| Ex-drummer | Herman Brusselmans | 1994 | Rauwe, overdreven Vlaamse humor over een schrijver die drummer wordt in een band vol zonderlingen |
Humor vinden in de bibliotheek
Humoristische romans staan in de bibliotheek meestal gewoon bij de romans, want humor is zelden een aparte genresticker. Bundels met columns, cartoons en grappige teksten hebben vaak wel een eigen plek, soms bij de informatieve boeken. In het boekenvak heeft humor de NUR-code 372 en hebben cartoons 371; gebundelde literaire columns krijgen 325. Grappige strips vind je bij graphic novels en strips.
In de online catalogus kun je zoeken op het trefwoord 'humor' of 'humoristische verhalen'. Humoristische boeken zijn ook geschikt als luisterboek, zeker als ze worden voorgelezen door een acteur of cabaretier. Veel titels zijn als e-book te leen.
Tips voor wie wil lachen bij het lezen
- Lees hardop. Veel humor, van Camera Obscura tot Wodehouse, werkt nog beter als je het voorleest.
- Probeer een column. Een bundel van Carmiggelt kun je in kleine porties lezen, een stukje per dag.
- Accepteer dat humor persoonlijk is. Vind je een 'grappig' boek niet leuk, probeer dan een andere vorm van humor.
- Lees een klassieker opnieuw. Boeken die je op school moest lezen, zijn op latere leeftijd vaak grappiger dan je je herinnert.
Veelgestelde vragen
Wat is het grappigste Nederlandse boek?
Daarover verschillen lezers sterk. Vaak genoemd worden Camera Obscura van Hildebrand, Kaas van Willem Elsschot en het werk van Godfried Bomans en Simon Carmiggelt.
Waar vind ik humoristische boeken in de bibliotheek?
Grappige romans staan bij de romans, columns en cartoonbundels vaak op een eigen plek. Zoek in de catalogus op het trefwoord 'humor' of vraag een medewerker.
Is humor een apart genre?
Niet echt. Humor is een toon die in elk genre kan voorkomen, van fantasy en sciencefiction tot misdaad en literaire roman. Het boekenvak heeft wel een eigen rubriek voor humorboeken.
Bijgewerkt: