Graphic novels en strips lezen: van Kuifje tot Maus

Strips vertellen een verhaal met tekeningen en tekst in een reeks plaatjes. De graphic novel is een strip in boekvorm met een afgerond, vaak volwassen verhaal, en wordt sinds de jaren tachtig ook als literatuur serieus genomen. Bibliotheken hebben meestal een grote stripcollectie, voor kinderen én volwassenen. Hieronder lees je wat het verschil is, waar de Nederlandse en Vlaamse strip vandaan komt en welke titels een goede start zijn.

Strip of graphic novel?

Het verschil is niet altijd scherp, maar er zijn duidelijke tendensen:

De klassieke strip verschijnt in albums of reeksen met vaste personages, zoals Suske en Wiske of Kuifje, en werd vaak eerst in kranten of tijdschriften gepubliceerd.
De graphic novel is een afgerond verhaal in één boek of een korte reeks, meestal voor volwassenen, met thema's als oorlog, identiteit, familie of ziekte.
De krantenstrip bestaat uit korte afleveringen van een paar plaatjes, zoals Jan, Jans en de kinderen.
Manga is de Japanse stripvorm, die je van rechts naar links leest en die bij jongeren erg populair is.

De term graphic novel werd populair na Maus van Art Spiegelman, over de Holocaustervaringen van zijn vader, waarin Joden als muizen en nazi's als katten zijn getekend. Spiegelman kreeg er in 1992 een speciale Pulitzerprijs voor.

De Nederlandstalige striptraditie

Vlaanderen en Wallonië vormen samen met Frankrijk een van de grote stripgebieden ter wereld. De Brusselaar Hergé tekende vanaf 1929 Kuifje, met de herkenbare 'klare lijn'. Willy Vandersteen begon in 1945 met Suske en Wiske, dat uitgroeide tot een van de bestverkochte stripreeksen in het Nederlands taalgebied.

In Nederland maakte Marten Toonder vanaf 1941 de verhalen van Tom Poes en Olivier B. Bommel, bekend om hun taalgrappen; uitdrukkingen als 'een zeker gevoel van onbehagen' komen eruit voort. Jan Kruis tekende vanaf 1970 Jan, Jans en de kinderen, en Gerrit de Jager Familie Doorzon. Vanaf de jaren zeventig ontstond daarnaast een eigenzinnige volwassenenstrip, met tekenaars als Joost Swarte, die de term 'klare lijn' bedacht.

De Nederlandse graphic novel bloeide vanaf de jaren negentig. Peter van Dongen tekende Rampokan (deel 1, 1998), over een Nederlandse soldaat in Indonesië na de oorlog. Dick Matena bewerkte De avonden van Gerard Reve tot een strip van ruim driehonderd bladzijden (2003); Matena overleed in april 2026. Barbara Stok maakte in opdracht van het Van Gogh Museum Vincent (2012), dat in een groot aantal talen werd vertaald.

De belangrijkste Nederlandse stripprijs is de Stripschapprijs, voor het oeuvre van een tekenaar. In Vlaanderen is er de Bronzen Adhemar.

Aanraders

Titel	Auteur	Jaar	Waarom lezen
Kuifje in het land van de Sovjets	Hergé	1930	Het allereerste Kuifje-album, interessant als begin van een traditie
Suske en Wiske (reeks)	Willy Vandersteen	1945	De bekendste Vlaamse strip, met honderden albums
Tom Poes / Bommel (reeks)	Marten Toonder	1941	Taalvirtuoze verhalen over de Rommeldamse kasteelheer
Jan, Jans en de kinderen (reeks)	Jan Kruis	1970	Herkenbaar gezinsleven in korte afleveringen
Maus	Art Spiegelman	1986–1991	De graphic novel die het genre op de literaire kaart zette
Watchmen	Alan Moore en Dave Gibbons	1986–1987	Superhelden als morele vraag, een mijlpaal in de Amerikaanse strip
Rampokan: Java	Peter van Dongen	1998	Dekolonisatie van Indonesië in prachtige klare lijn
Persepolis	Marjane Satrapi	2000	Opgroeien in Iran na de revolutie, in zwart-wit
De avonden	Dick Matena	2003	Reves klassieker beeld voor beeld omgezet in een strip
Fun Home	Alison Bechdel	2006	Een dochter onderzoekt het leven van haar vader
Vincent	Barbara Stok	2012	De laatste jaren van Van Gogh in een heldere, kleurrijke stijl
L'Arabe du futur	Riad Sattouf	2014	Een jeugd in Libië en Syrië, grappig en schrijnend tegelijk

Strips vinden in de bibliotheek

Strips hebben in de bibliotheek bijna altijd een eigen afdeling, apart van de romans. Kinderstrips staan op de jeugdafdeling, volwassenenstrips en graphic novels vaak in een eigen kast. Reeksen staan meestal op naam van de reeks of het hoofdpersonage, niet op de tekenaar. Graphic novels met een informatief onderwerp, zoals geschiedenis, staan soms bij de non-fictie op SISO-nummer.

In het boekenvak hebben strips eigen NUR-codes: 360 voor strips algemeen, 362 voor kinderstrips, 363 voor realistische strips voor volwassenen en 364 voor geschiedkundige strips. In de online catalogus kun je meestal filteren op 'strip' als vorm, en zoeken op reeksnaam en albumnummer.

Strips zijn ook geschikt voor lezers die moeite hebben met lange teksten, omdat de tekeningen het verhaal ondersteunen. Lees daarover meer bij lezen met dyslexie en leesplezier bij tieners. Het digitale aanbod aan strips is kleiner dan bij romans; kijk in de app van de online bibliotheek wat er als e-book beschikbaar is.

Tips voor wie graphic novels wil proberen

Begin met een autobiografische strip. Persepolis en Fun Home lezen bijna als een memoir; zie ook waargebeurd.
Neem de tijd voor de tekeningen. In een goede graphic novel vertelt het beeld net zoveel als de tekst.
Lees een bewerking van een boek dat je kent. Matena's De avonden is een goede brug tussen literatuur en strip.
Ga naar een stripfestival. Op festivals zoals de Stripdagen in Haarlem ontmoet je tekenaars en ontdek je nieuwe titels.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een strip en een graphic novel?

Een strip verschijnt vaak in reeksen met vaste personages. Een graphic novel is een afgerond verhaal in boekvorm, meestal voor volwassenen en met een literaire ambitie.

Kun je strips lenen in de bibliotheek?

Ja, bijna elke bibliotheek heeft een stripcollectie voor kinderen en volwassenen. Grotere bibliotheken hebben ook graphic novels en manga.

Wat is de klare lijn?

Een tekenstijl met duidelijke, even dikke contourlijnen en egale kleuren, bekend van Hergé. De term werd in 1977 bedacht door de Nederlandse tekenaar Joost Swarte.